Yapım Ekleri ve Örnekleri

Yapım Ekleri ve Örnekleri

Yapım Ekleri Nedir?

Türkçede eklendiği sözcüklerin anlamını değiştirerek yeni sözcükler türeten eklere yapım eki adı verilir.

» “Türkçe oldukça yaygın bir dildir.”
cümlesinde “Türkçe” sözcüğündeki “-çe” eki yapım ekidir. Bu ek “Türk” sözcüğüne gelerek yeni bir sözcük türetmiştir. “Türk” bir millet adıdır, yapım ekiyle birlikte bu sözcüğün anlamı değişmiştir. “Türkçe” ise o milletin konuştuğu dilin adıdır.

 

1. İsimden İsim Yapma Ekleri

İsimlere gelerek, yeni bir isim türeten yapım ekleridir.

» “Masada tuzluk yoktu.”
cümlesindeki “tuzluk” sözcüğünü inceleyelim: “Tuz” yemekleri lezzetli hâle getiren kimyasal maddenin ismidir. Bu sözcük “-luk” yapım ekini almış ve “tuzluk” sözcüğü ortaya çıkmıştır. “Tuzluk”, “tuz”un konulduğu eşyanın adıdır. Görüldüğü gibi “tuz” da “tuzluk” da isimdir. Demek ki “luk” isimden isim yapan bir ektir. Anlam değişse bile “tuz” ile “tuzluk arasında anlam ilgisi devam etmektedir.

2. İsimden Fiil Yapma Ekleri

İsim ya da isim soylu sözcüklere gelerek onlardan fiil türeten eklerdir.

» “Öğretmenini başıyla selamladı.
cümlesinde “selamla-” fiilini inceleyelim: “Selam” sözcüğü isimdir. Bu isme “-la” eki gelmiş ve ortaya “selamla-” fiili çıkmıştır. Demek ki “-la” isimden fiil yapma ekidir.

 

3. Fiilden Fiil Yapma Ekleri

Fiillere gelerek onlardan yeni bir fiil türeten yapım ekleridir.

» “Otobüs yokuşu çıkarken bozuldu.”
cümlesinde “bozul-” fiili, fiilden fiil yapım eki almıştır. Burada “boz-” fiili -ul yapım ekini almış ve yeniden bir fiil (bozul-) ortaya çıkmıştır.

 

4. Fiilden İsim Yapma Ekleri

Fiillere eklenerek onlardan yeni isimler türeten yapım ekleridir.

» “Bu bölüm geçen yıl restore edilmiş.”
cümlesinde “bölüm” sözcüğü “-üm” fiilden isim yapma ekini almıştır. “Böl-” sözcüğü fiildir. Bu fiile “-üm” yapım eki gelince “bölüm” ismi ortaya çıkmıştır.

Şimdi eklerle ilgili bazı önemli hatırlatmalarda bulunalım.

→ Türkçede sözcüklere önce yapım eki, sonra çekim eki gelir.

» “Dalgıçlar denize az önce atladı.”
cümlesinde “dalgıçlar” sözcüğündeki “-gıç” fiil den isim yapım ekidir. “-lar” ise çokluk eki, yani çekim ekidir. Görüldüğü gibi “dal- sözcüğüne önce yapım eki, sonra çekim eki gelmiştir.
Bir sözcük birden çok yapım eki alabildiği gibi, birden çok çekim eki de alabilir.

→ Bir sözcük birden çok yapım eki alabildiği gibi, birden çok çekim eki de alabilir.

“Maçın gözlemcisi raporunu henüz hazırlamamış.”
cümlesinde “gözlemci” sözcüğünü inceleyelim: “Göz” ismine önce isimden fiil yapan “-le” eki, adından fiilden isim yapan”-m eki, sonra da isimden isim yapan -ci” eki gelmiştir. Sonuçta “gözlemci” sözcüğünde üç yapım eki vardır.

→ Türkçede sözcükler hem yapım hem çekim eki alabilir.

» “Yaşlı adam, simitçiyi yanına çağırdı.”
cümlesinde “simitçiyi” sözcüğünde “-çi” isimden isim yapım eki, “y” kaynaştırma ünsüzü, “i” de belirtme durum ekidir. Sonuçta bu sözcük, hem yapım hem çekim eki almıştır.

→ Türkçede kimi eklerin yazılışı aynı, işlevleri farklıdır. Bu ekleri birbiriyle karıştırmamak gerekir.

» “Benim düşünceme kimse değer vermiyor.”
» “Kalemim okulda kalmıştı.”
»  “Seçim çalışmaları henüz başlamadı.”
Birinci cümledeki -im” tamlayan ekidir. Yalnızca “ben” ve “biz” zamirlerine gelen bu tamlayan eki, isim tamlaması kuran isim çekim ekidir.İkinci cümlede “kalemim” sözcüğündeki “-im” aitlik bildirdiğinden iyelik ekidir. Üçüncü cümlede “seçim” sözcüğünde bulunan “-im” eki ise fiilden isim yapım ekidir.
2021 LGS Konuları ve Soru Dağılımları (MEB)

» LGS Puan Hesaplama

Test Soruları

⇒ 5. Sınıf Kök ve Ek Testi Çözmek İçin 5. Sınıf Kök ve Ek Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Kök ve Ek Testi Çözmek İçin 6. Sınıf Kök ve Ek Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Türkçe Konuları

Yapım Ekleri Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

No comment