Uygur Metinlerinin Bulunması

Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Uygur Metinlerinin Bulunması

Uygur Metinlerinin Bulunması

Uygurlara ait metinler Yenisey Yazıtları ve birkaç metinden oluşmaktadır. Köktürk Devleti’nin yıkılmasından sonra kurulan Uygur hanlıklarından kalma eserler daha çok, Buda ve Mani dininin esaslarını anlatan metinlerdir.

Uygur dönemine ait yazıtlar, çoğunlukla mezar taşı olarak dikilmiştir. Bu yazıtlarda Uygur Türklerinin İslamdan önce benimsediği dine ait (maniheizm) düşünceler ağırlıktadır. Bu yazılı metinler dini konularda yazılmış tercüme metinlerdir. Uygurlara ait metinler Soğd alfabesi ile yazılmıştır.

Uygur Türklerine ait Altun Yaruk’ta Budizm inancının temel kurallarından söz edilmektedir. İki Kardeş Hikâyesi ve Sekiz Yüknek de bu döneme ait eserlerdendir. Açık ifadelerin yer aldığı Sekiz Yüknek, kelime zenginliği bakımından dikkati çekmektedir. Altun Yaruk ve Sekiz Yüknek adlı eserler, Budizm’i anlatan dinî metinlerdir.

O dönemden kalma birçok hikâyenin yanında “kökünç” denilen bir tür ilkel tiyatro eseri de vardır.

Uygur yazıtları yalın bir dille yazılmıştır. Bu yazıtlarda çoğunlukla yazıt sahibinin kısa özgeçmişi, arkadaşlarına, hükümdarına, ülkesine ve milletine doyamadan bu dünyadan ayrıldığı, yazıt sahibinin kendi ağzından anlatılmıştır. Bu yüzden bu yazıtlara oldukça içten bir söyleyiş hâkimdir.

Uygurlar dönemine ait metinler, anlatım tarzı bakımından Köktürk Yazıtları’yla benzerlik gösterir. Ama Köktürk Yazıtlar’ndaki milli heyecan ve şuur Uygurlara ait yazıtlarda yoktur. Ayrıca dikiliş tarihi belli olmayan yazıtlarda kullanılan dil, Köktürk Yazıtları’nda kullanılan dil kadar gelişmiş değildir. Bu da Uygurlara ait yazıtların Köktürk Yazıtları’ndan daha eski olduğunu akla getirmektedir. Uygur Yazıtları Köktürk Yazıtları’ndan eski olsa da Köktürk Yazıtları’nda gelişmiş bir dil kullanıldığı için Türkçenin ilk edebi metinleri Köktürk Yazıtları’dır

 

İslamiyetten önceki Türk edebiyatının genel Özelliklerini şu şekilde maddeleştirebiliriz:

⇒ Asıl ürününü doğal destanlar dediğimiz tür oluşturur.

⇒ Sığır (av törenleri), şölen (dini ayinler), yuğ (ölen kişinin ardından yapılan törenler) adı verilen toplantılardan doğmuştur.

⇒  Şiirler ozan, baskı, kam denen kişilerce, saz eşliğinde söylenir.

⇒ Şiirlerde hece ölçüsü kullanılmış, bunların yedili sekizli ve on ikili olanları tercih edilmiştir.

Dörtlük nazım birimi kullanılmıştır.

⇒ Daha çok yarım kafiye ve redif kullanılmıştır. Bazı şiirlerde kafiye, dize başlarında görülmekle birlikte dize sonlarda kullanılması daha yaygındır.

⇒ Nazım şekli olarak, sav, sagu ve koşuklar görülür. Sav, atasözü özelliği gösteren şiirlerdir. Sagu ölen kişinin ardından söylenen ağıtlardır. Koşuk; aşk, hasret, doğa güzelliği hakkındaki şiirlerdir.

⇒ Dil yabancı tesirlerden uzak, saf bir Türkçedir.

Türk Dili ve Edebiyatı Konularını Görmek İçin Linke Tıklayın

İLGİLİ YAZILAR

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı
Araştırma
Editör

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022

Ana Başlıklar;9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022Kurs Planları Nasıl Hazırlanırİlginizi Çekebilecek Konuları 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı