Nazım Birimi Bent Olan Nazım Biçimleri

Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Nazım Birimi Bent Olanlar

Nazım Birimi Bent Olan Nazım Biçimleri

Terkib-i Bent

“Bent” adı verilen bölümlerden oluşan şiirlerdir. Her bent 5-15 dizeden oluşur. Her bendi oluşturan beyitlerin kafiye düzeni (aa, ba, ca…) şeklindedir. Bentler birbiriyle kafiyeli değildir. Terkib-i bentlerde bentlere hane, bentleri birbirine bağlayan beyitlere de bendiye veya vasıta denir. Hane ve vasıtanın tümüne de bent adı verilir. Terkib-i bentte vasıta beyti her beytin sonunda farklıdır. Vasıta beyti kendi içinde kafiyelidir. Terkib-i bent, edebiyatımızda çok kullanılmış ve bu nazım şekliyle hemen her konu işlenmiştir. Toplumun bozuk yönleri, dalkavukluklar, idarecilerin kötü davranışları, felsefi görüşler, toplumdan şikâyet, Allah’ın varlığı ve kudreti, kâinatın sonsuzluğu, insanın bu kudret ve sonsuzluk karşısındaki durumu ve hayattaki zıtlıklar gibi konular işlenir. Edebiyatımızda terkib-i bent deyince akla ilk gelen isim Bağdatlı Ruhi‘dir. Onun terkib-i benti gazel kafiyeli 16’şar mısralık 17 bentten oluşmuş uzun bir şiirdir. Dönemindeki aksaklık ve bozuklukları, insanların zayıf ve kötü taraflarını alaylı bir dille hicveden bu terkib-i bent çok tanınmış ve pek çok şair tarafından nazire yazılmıştır.

Ziya Paşa da edebiyatımızda terkib-i bentleriyle tanınır. Ayrıca Necati Bey, Yahya Bey, Baki, Neşati, Şeyh Galip, Fuzuli gibi şairler de terkib-i bent yazmıştır.

Terc-i Bent

Şekil olarak terkib-i bentle aynı özelliklere sahiptir. Terkib-i bentler gibi 5-15 dizelik bentlerden oluşur. Terkibi bentten en önemli farkı vasıta beytinin her bendin sonunda değişmeden aynen tekrarlanmasıdır. Terci-i bentlerde vasıta beyti her bendin sonunda tekrarlandığı için aynı fikir çevresinde toplanan bir konu bütünlüğü vardır. Terci-i bentler devirden, felekten şikâyet gibi konularda yazılmıştır. Edebiyatımızda terci-i bent çok kullanılmıştır. Terci-i bent yazan şairler arasında Nesimi, Şeyhi, Fuzuli, Baki, Nedim, Galip Dede, İzzet Molla, Ziya Paşa gibi isimleri sayabiliriz.

 

Müseddes

Aynı vezinde altı mısralık bentlerin birleşmesiyle meydana gelen nazım biçimine müseddes denir. Daha çok, 5-7 bent arasında yazılmıştır. Genellikle “a a a a aa, b b b b aa, c c c c aa, d d d d aa …” şeklinde kafiyelenir. Hemen her konuda yazılmakla birlikte daha çok tasavvufi düşünceleri anlatmada kullanılmıştır. Edebiyatımızda çok kullanılan nazım şekillerindendir. Fuzuli, Bağdatlı Ruhi, Naili. Nedim, Şehy Galip gibi şairler müseddes yazmıştır. Bir gazelin her beytinin önüne aynı ölçü ve kafiyede dört dize eklenerek oluşturulan müseddeslere tesdis denir.

Muhammes

Muhammes, “beşli” demektir. Edebiyatta her bendi beş dizeden oluşan nazım biçimine muhammes denir.
Muhammesler daha çok, 4 ile 5 bent arasında yazılmıştır. Uyak düzeni “a a a a a, b b b b a, c c c c a, d d d d a ” şeklindedir. İlk bendin beşinci dizesi öteki bentlerin sonunda yineleniyorsa muhammes-i mütekerrir adını alır. Bentlerin beşinci dizeleri değişiyorsa buna muhammes-i müzdevic denir.

Bir gazelin her beytinin başına aynı ölçü ve kafiyede üç dize eklenerek oluşturulan muhammese tahmis denir.

Taştir

Taştir, “İkiye ayırmak, yarmak, bölmek, bir şeyin yarısı” demektir. Edebiyatta, bir şairin gazelinin her beytinin arasına aynı vezin ve kafiyede iki ya da üç dize eklenerek oluşturulan şiirlere taştir adı verilir.

Taştir edebiyatımızda çok fazla kullanılmamıştır. İlk örnekleri 18. yüzyılda görülmüştür. Nedim, Enderunlu Vasıf, İzzet Molla, Baki gibi sanatçılar taştir yazmıştır.

Türk Dili ve Edebiyatı Konularını Görmek İçin Linke Tıklayın

İLGİLİ YAZILAR

TYT Deneme Sınavları PDF İndir
Araştırma
Editör

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2022)

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2022) konu başlığı altında sizler için Üniversiteye giriş ilk sınavı olan TYT için, farklı kaynaklardan derlediğimiz  PDF formatında deneme sınavlarını