Milli Edebiyatın Doğuşu Kısaca

Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Milli Edebiyatın Doğuşu

Milli Edebiyatın Doğuşu Kısaca

Türk edebiyatında Türk milliyetçiliği düşüncesi Tanzimat döneminde başlamıştır. Bu dönemde özellikle Şemseddin Sami şiirin sadeleşmesiyle ilgili yazılar yazıyor, Orhun Abideleri’ni, Kutadgu Bilig’i Türkiye Türkçesine çevirerek ilgiyi Orta Asya’ya çekiyordu. Ayrıca Ahmet Vefik Paşa makaleleriyle Türklük düşüncesini yaymaya çalışıyordu.

Ancak bu kişisel çabalar aydınlar arasında tam bir birlik sağlamaktan uzaktı. Özellikle kalemi güçlü şairlerin, Fikret’in, Cenap’ın, Abdülhak Hamit’in, sanat için sanat görüşüne takılmaları, bu çalışmaların yeterince güçlenmesini engelliyordu.

Oysa 1908’li yıllara gelindiğinde ortada artık bu güçlü sanatçıların adı duyulmuyordu. Özellikle o yıllarda Balkan Savaşları’nın ya da azınlık isyanlarının çok olması halkta büyük tepki uyandırmış, Arapların isyanıyla İslamcılık görüşü de geçersizleşmiş ve milliyetçilik akımı büyük bir güç kazanmıştır.

Böyle bir ortamda sanatçıların kişisel düşünceyle yaptıkları sanat da elbette pek rağbet görmemiştir. Hatta sanat değeri olmayan, kuru şiirler, sırf milletin hissiyatına seslendiğinden büyük rağbet görmüştür.

İşte böyle bir ortamda Fecr-i Aticilerin kişisel sanat anlayışları yeterince güçlenememiş ve topluluk dağılmıştır. Bu sırada İstanbul’dan uzakta, Selanikîe yayın yapan Genç Kalemler dergisi Yeni Lisan adlı makaleler dizisiyle dilin nasıl sadeleşeceği konusunda yollar ortaya koyuyor, bu görüşün savunucuları sade dille güzel eserler yazıyorlardı.

Milli Edebiyat akımını anlayabilmek için bu dönemde Türk aydınlarının etkisi altında kaldıkları düşünce akımlarını çok iyi anlamak gerekir.

Batıcılık

Tanzimat döneminde temelleri atılan bu düşünce, etkisini kaybetmeden günümüze kadar gelmiştir. Batıcılığı savunanlar, Türk toplumuna Batıda gelişen düşünce, yönetim biçimi, yaşama tarzını uygulayarak ülkenin gelişmesini, kalkınmasını sağlamaya çalışmışlardır. Batıcılık akımı etrafında toplananlar, fikirlerini çoğunlukla “İçtihad” dergisinde dillendirmişlerdir. Abdullah Cevdet, Baha Tevfik, Tevfik Fikret, Celal Nuri bu akımı savunan kişilerdendir.

İslamcılık

Osmanlının çöküşünün İslamın temel prensiplerinden uzaklaşmasından kaynaklandığını savunan kimi aydınlar, İslam inancının pekiştirilmesinin toplumu yeniden ayağa kaldıracağını savunmuşlardır. Osmanlının İslam dışı tebaasının da bu takdirde eski bağlılıklarını sürdüreceklerini iddia ettiler. Bunlar, İslâm’ın ilk dönemindeki değerleri XX. yy. başlarına taşıyarak Türk toplumunu içinde bulunduğu bunalımdan kurtarmayı amaçlamışlardır. Ancak Balkan halklarının bağımsızlık isteklerinin yanında özellikle Arap dünyasındaki ayrılık istekleri bu düşüncenin etkili olmasını engelledi. Bu düşünceyi savunanlar çoğunlukla “Sırat-ı Müstakim”, “Sebilü’r-Reşat”, “Mekatip” ve “İslam” gibi dergilerin etrafında toplanmışlardır. Mehmet Akif Ersoy, Şemsettin Günaltay, Sait Halim Paşa, Cevdet Paşa, Şeyhülislam Musa Kazım Efendi, Hacı Zihni Efendi, Eşref Edip bu akımı savunmuştur.

Osmancılık

Osmanlı toplumunun farklı etnik ve dini kimliklere sahip olduğunu savunun kimi aydınlar, devletin eski gücünü kazanabilmesi için, din ve ırk ayrımı gözetilmeden Osmanlıcılık kavramı etrafında birleşilebileceğini savundular. Azınlıklardan bir kısmı bu düşünceye destek verdi. Ancak genel olarak milliyetçilik düşüncesine sahip Balkan halkları bağımsızlıklarını isteyince bu düşünceyi savunanlar azaldı. Tanzimat dönemindeki aydınların birçoğu, özellikle Jön Türkler bu akımı savunmuştur.

Türkçülük

Türkçülüğü savunanlar, Türk toplumunun uzak geçmişinde kazandığı değerlerin araştırılmasını ve bilinmesini; halkın yaşama biçiminin ve değerler dünyasının gün yüzüne çıkarılmasını istemişlerdir.

Aslında ilk çalışmalar Tanzimat döneminde başlamıştır. Ahmet Vefik Paşa’nın, Ali Suavi’nin, Ahmet Cevdet Paşa’nın ve Şemsettin Sami’nin Türkçülük alanında çalışmaları vardır. Mehmet Emin Yurdakul’un “Cenge Giderken” şiirinde dillendirdiği “Ben bir Türküm dinim, cinsim uludur” dizesi Türkçülük akımının sloganı olmuştur.

“Mehmet Emin Yurdakul, Ziya Gökalp, Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem, Ahmet Hikmet Müftüoğlu, Yusuf Akçura, Hamdullah Suphi” bu akım içinde yer almıştır.

Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp’in çabalarıyla hemen bütün yazarlar konuşulan Türkçe ile, özellikle İstanbul Türkçesiyle yazma yoluna girmişledir. Ayrıca aruz-hece tartışmasında Mehmet Emin’le birlikte, Ziya Gökalp’in etkisiyle genç şairler heceye dönmüşlerdir. Ziya Gökalp, Fuat Köprülü gibi ilim ve düşünce adamlarının yardımlarıyla kuvvetlenen “Yeni Lisan” hareketi, “Refik Halit, Yakup Kadri, Reşat Nuri, Halide Edip” gibi sanatçılarla yaygınlık kazanmış, Türkiye Cumhuriyeti ilan edilmeden önce, konuşma dili edebî dilin yerini almıştır.

Bu akımlar sadece siyasî özellik göstermemiş, sanat ve edebiyatı da etkilemiştir. Bu akımlardan İslamcılık, Osmanlıcılık ve Batıcılık tam ve yaygın bir hareket hâline gelememiş, Türkçülük akımı ise hem millî edebiyatın doğmasını sağlamış hem de yeni Cumhuriyetin kurulmasında ve devamında önemi rol oynamıştır.

Milli Edebiyat hareketi başlamadan önce Mehmet Emin Yurdakul’un yazdığı şiirlerde kullandığı biçimler ve savunduğu düşünceler aslında yeni bir anlayışın müjdesini veriyordu. Onun yazdığı şiirlerin çok şiirsel olmamasına rağmen halk üzerinde olumlu etki uyandırması gençlerin dikkatini çekmiş ve onları cesaretlendirmiştir.

Diğer Konu Başlıkları


Milli Edebiyat Döneminde Şiir
Milli Edebiyat Döneminde Roman ve Hikaye Kısaca
Milli Edebiyat Dönemi Hikaye Özellikleri Maddeler Halinde
Millî Edebiyat Romanının Anlam ve Anlatım Özellikleri
Milli Edebiyat Döneminde Tiyatro Kısaca
Milli Edebiyat Dönemi Genel Özellikleri Maddeler Halinde

Türk Dili ve Edebiyatı Konularını Görmek İçin Linke Tıklayın

İLGİLİ YAZILAR

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı
Araştırma
Editör

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022

Ana Başlıklar;9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022Kurs Planları Nasıl Hazırlanırİlginizi Çekebilecek Konuları 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı