Madde ve Değişim

Madde ve Değişim adlı bu yazımızı okuduktan sonra Sizlere daha iyi hizmet verebilmek adına eksiklerimizi bize bildirmenizi ayrıca Madde ve Değişim adlı yazımıza eklenmesini istediğiniz konuları bizlerle paylaşmanızdan memnuniyet duyarız.

Maddenin Hal Değişimi

A) Hal Değişimi

Maddenin Halleri

Madde, doğada katı, sıvı ve gaz olmak üzere 3 halde bulunur. Sandalye, buz vb. maddenin katı haline; su, alkol vb. maddenin sıvı haline; hava, su buharı vb. maddenin gaz haline örnektir.

Doğada katı, sıvı ve gaz halin dışında plazma adı verilen dördüncü bir hal bulunur. Güneş, yıldızlar, şişmek ve alev maddenin plazma haline örnektir.

Hal değişimi süresince sıcaklık sabit kalır.

Maddelerin bir halden başka bir hale geçmesine hal değişimi denir. Buzun erimesi, suyun buharlaşması vb. hal değişimine örnektir.

Erime: Bir maddenin ısı alarak, katı halden sıvı hale geçmesine erime denir. Dondurmanın erimesi, tereyağının erimesi, demirin eritilmesi vb. erimeye örnektir.

Donma: Bir maddenin ısı vererek, sıvı halden katı hale geçmesine donma denir. Suyun buzlukta dondurulması, kışın yolların buz tutması vb. donmaya örnektir.

NOT: Kar yağarken havanın yumuşamasının nedeni, maddelerin donarken çevresine ısı vermesidir. Bunun tersine, kışın buzlar erirken havanın çok soğuk olmasının nedeni, maddelerin erirken çevresinden ısı almasıdır.

Erime ve Donma Olayları Arasındaki Farklar

Buharlaşma: Bir maddenin, ısı alarak sıvı halden gaz hale geçmesine buharlaşma denir. Ellerimizin kuruması, ıslak çamaşırların kuruması vb. buharlaşmaya örnektir. Buharlaşma sıvının yüzeyinde gerçekleşir ve her sıcaklıkta olabilir. Çamaşırlarımız her sıcaklıkta kuruyabilir.

NOT: Denizden çıktığımızda üşümemizin nedeni, maddelerin buharlaşırken çevresinden ısı almasıdır.

NOT 2: Kaynama ile buharlaşma birbirine karıştırılmaktadır. Bir sıvının belirli bir sıcaklıkta her yerinden kabarcıklar oluşturarak buharlaşması olayına kaynama denir. Kaynama hızlı buharlaşmadır. Buharlaşma su yüzeyinde, kaynama suyun her tarafında olur. Buharlaşma her sıcaklıkta olurken, kaynama belirli sıcaklıkta olur.

Yoğuşma: Bir maddenin ısı vererek, gaz halden sıvı hale geçmesine yoğuşma denir. Soğuk havalarda camların buğulanması, buzdolabından çıkarılan sürahinin üzerinde su damlacıkları oluşması yoğuşmaya örnektir. Bulutlar yeryüzünden buharlaşan suların yoğuşması sonucu oluşur.

Buharlaşma ve yoğuşma olayları birbirinin tersidir.

Yeryüzünden buharlaşan su, su buharı halinde havaya karışır. Havadaki su buharı da uygun koşullar oluştuğunda tekrar yoğuşur ve yağış olarak yeryüzüne düşer. Suyun, yeryüzü ile gökyüzü arasındaki sürekli dolanımına su döngüsü denir.

Bulutlardaki minik su damlacıkları hava ortamında hareket ederken birbirleriyle birleşerek giderek büyürler. Soğuk bir hava tabakasıyla karşılaşıldığında bulutta tutunamayacak kadar ağırlaşan damlalar yağmur olarak yeryüzüne düşer.

Süblimleşme: Katı bir maddenin ısı alarak sıvı hale geçmeden doğrudan gaz hale geçmesine süblimleşme denir. Naftalin,arsenik, kuru buz (katı karbondioksit) ve katı iyodun ısıtıldığında doğrudan gaz hale geçmesi süblimleşmeye örnektir.

Kırağılaşma: Gaz bir maddenin ısı vererek sıvı hale geçmeden doğrudan katı hale geçmesine kırağılaşma denir. Kış aylarında özellikle sabah saatlerinde havadaki nemin yeryüzünde küçük buz kristallerine dönüşmesi ve uçak motorundan çıkan su buharının aniden donması kırağılaşmaya örnektir.

Maddelerin Ayırt Edici Özellikleri

Doğada bulunan binlerce madde birçok özelliği bakımından birbirine benzer, ancak bazı özellikleri ise sadece kendilerine özgüdür. Maddeler; renk, koku, tat gibi bazı özellikleri kullanılarak ayırt edilebilir. Ancak bazı maddelerin bu özellikleri aynı olabilir. Ayrıca maddelerin koku ve tatlarına bakmak son derece tehlikelidir. Maddelerin birbirinden ayırt edilebilmesini sağlayan ve her madde için kendine özgü olan özelliklere ayırt edici özellik denir.

Erime ve donma noktası (erime ve donma sıcaklığı) maddelerin ayırt edici özelliklerindendir.

Erime noktası: Isı alan bir katının sıcaklığı artar. Sıcaklık belirli bir değere ulaştığında erimeye başlar ve maddenin tamamı sıvı hale geçinceye kadar bu sıcaklık değişmez. Saf katı maddelerin erimeye başladığı bu sıcaklık değerine erime noktası (erime sıcaklığı) denir. Buz için erime noktası 0 0C dir.

Donma noktası: Isı veren bir sıvının sıcaklığı azalır. Sıcaklık belirli bir değere ulaştığında donmaya başlar ve maddenin tamamı katı hale geçinceye kadar sıcaklık değişmez. Saf sıvı maddelerin donmaya başladığı bu sıcaklık değerine donma noktası (donma sıcaklığı) denir. Su için donma noktası 0 0C dir.

Aynı maddeler için ;

Erime noktası = Donma noktası
NOT: Kış aylarında hava sıcaklığı 0 0C’nin altına indiğinde yollar buzlanır. Yollardaki buzlanmayı önlemek için yollara tuz dökülür. Tuz, suyun donma noktasını düşürdüğünden suyun 0 0C’nin altında bile donmaması sağlanır.

Kaynama noktası maddelerin ayırt edici özelliklerindendir.

Kaynama noktası: Isı alan saf sıvıların sıcaklıkları belirli bir değere ulaştığında sıvı, kaynamaya başlar. Sıvı maddenin kaynamaya başladığı bu sıcaklık değerine kaynama noktası(kaynama sıcaklığı) denir. Su için kaynama noktası 100 0C’dir.

Isı ve Sıcaklık

Katı maddelerde tanecikler birbirine çok yakındır, sıvılarda bu tanecikler katılardakine göre biraz uzaktır, gazlarda ise tanecikler arasındaki uzaklık fazladır.

Isı alan bir maddenin sıcaklığı artar ve maddenin tanecikleri daha hızlı hareket etmeye başlar. Isı veren bir maddenin ise sıcaklığı azalır ve taneciklerinin hareketliliği azalır.

Isı

Sıcaklık

Isı bir enerjidir. Sıcaklık bir enerji değildir.
Isı kalorimetre ile ölçülür. Sıcaklık termometre ile ölçülür.
Isı birimi kalori(cal) ya da Joule’dür.(J) Sıcaklık birimi santigrat derecedir.( 0C)
Isı madde miktarına bağlıdır. Sıcaklık madde miktarına bağlı değildir.
Büyük bir odun parçası yandığında küçük bir kibrite göre çevresine daha fazla ısı verir. Bu durum ısı miktarının madde miktarına bağlı olduğunu gösterir.

Isı Alışverişi

Birbirine temas eden maddelerden birinin sıcaklığının diğerinden farklı olması hâlinde, sıcaklığı yüksek olan madde sıcaklığı düşük olan maddeye ısı verir. Bu alışverişi maddelerin sıcaklıkları eşit olana kadar devam eder. Sıcaklıkların eşitlendiği değere denge sıcaklığı denir. Bu olay doğanın temel yasalarından biridir ve termik denge (ısı denge) olarak tanımlanır.

Isının akış yönü sıcak maddeden soğuk maddeye doğrudur. Sıcaklıkları eşit olan maddeler arasında ısı alışverişi gerçekleşmez.

Isının Maddeler Üzerindeki Etkileri

Genleşme ve Büzülme

Genleşme; ısı alan maddenin hacimce, boyca büyümesi olayıdır. Katı, sıvı ve gaz maddeler genleşebilir. Büzülme; ısı veren maddenin hacimce, boyca küçülmesidir. Katı, sıvı ve gaz maddeler büzüşebilir.

ısıtılan bir madde ne kadar genleşiyorsa, soğutulduğu takdirde o kadar büzüşür. Maddelerin genleşme ve büzüşme miktarları farklılık gösterir yani; Hangi maddenin genleşme miktarı daha fazlaysa eşit özellikte eşit miktarda ısıtıldığında genleşme miktarı daha fazla olan maddenin genleşmesi daha fazla olur.

Örneğin; Yukarıdaki tellerin ilk sıcaklıkları ve boyları aynıdır ve genleşme miktarlar A>B>C şeklindedir. 3 teli eşit miktarda ısıttığımızda genleşme miktarı en fazla olan A teli daha fazla uzarken genleşme miktarı küçük olan C teli en az uzar.
Madde ve Değişim

Katılarda Genleşme ve Büzülme

Katı maddelerdeki genleşme- büzüşme olayını en iyi inceleyebildiğimiz düzenek “gravzant halkasıdır”. Gravzant halkasında metal bir küre ve bu kürenin geçebileceği delik vardır. Başlangıçta küre delikten geçebilirken ısıtıldıktan sonra genleşir delikten geçemez. Biraz bekledikten sonra küre büzüşür yani hacmi azalır ve delikten geçebilir.

blank

Elektrik tellerinin biraz gevşek, demir yaylarının mesafeli olması genleşme-büzüşme olayındandır. Elektrik telleri yazın genleşerek iyice sarkarken kışın ise büzüşür ve gerilir. Eğer elektrik telleri gevşek olmadan takılsaydı büzüşme sırasında kopabilirlerdi. Aynı şekilde tren rayları yazın ısınıp genleşirken, kışın ise büzüşür. Eğer raylar arasında mesafe olmasaydı genleşme sonrasında ray üst üste binerdi.

blank

Sıvılarda Genleşme ve Büzülme

Sıvılarda genleşme-büzüşme özelliğine sahiptir. Su dışında ısıtılan sıvıların hacimleri artarken, soğutulan sıvıların hacimleri azalır. Su da ise özel durum vardır. Su donarken hacmi artar yani genleşir. Su dolu şişenin donarken patlaması suyun hacminin donarken arttığının göstergesidir. Bu durum sularda yaşayan canlıların kışın yaşamlarını tehlikeye atmamalarını sağlar.

blank

farklı sıvılar, ısı etkisiyle farklı miktarlarla genleşir. su. alkol. su. alkol. sıcak su.

Termometrelerin çalışma prensibi sıvıların genleşme büzüşme özelliğindendir. Isı artıkça sıvı genleşir ve sıcaklık göstergesi artar. Termometrelerde farklı maddeler kullanılmasının nedeni de her maddenin genleşme miktarının farklı olmasındandır. Böylece ısı değişiminden hemen etkilenerek genleşip büzülerek ve hassas ölçümler yapılabilir.Isıttığımız çorbanın, sütün taşmasının nedeni de sıvıların genleşmesindendir.

blank

Gazlarda Genleşme ve Büzülme

Gazları ısıttığımız zaman genleşir soğuttuğumuz zaman ise büzüşür. Biraz şişirilmiş balonun sıcak suyun içine atıldıktan sonra şişmesinin nedeni genleşme iken soğuk betonda bekletilen topun havasının inmesi büzüşme olayındandır. Gazların genleşme-büzüşme olayından yararlanılarak özellikle Kapadokya’da kullanılan sıcak hava balonları yapılmıştır. Daha yükseğe çıkmak için balonun içindeki hava ısıtılırken, alçalmak için de ısı miktarı azaltılır.

blank

Maddelerin büzüşme-genleşme özelliklerinin olumlu ve olumsuz yanları vardır.Konserve kutusunu açmak için ısıtmamız olumlu bir özellikken; güneşin altında duran deodorant şişesinin patlaması, kışın gerginleşen telefon tellerinin kopması ve çay bardağına çay doldururken çatlaması olumsuz özelliklerdir.
Madde ve Değişim

İlginizi Çekebilecek Konular

Güncel Yazılı Soruları

Lgs Puan Hesaplama MEB (2020-2021)

LGS Deneme Sınavı PDF İndir

2020 YKS (TYT-AYT) Konuları ve Soru Dağılımları (ÖSYM)

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2021)

AYT Deneme Sınavları PDF İndir

Töder Türkiye Geneli (TYT-AYT) Denemeleri PDF

Lgs Puan Hesaplama MEB

Takdir Teşekkür Hesaplama

TYT Konuları ve Soru Dağılımları

AYT Konuları ve Soru Dağılımları

9-10-11. Sınıflar Bursluluk Sınavı Soruları 2021

Madde ve Değişim

No comment