Kelimede Anlam Konu Anlatımı Kısaca, Sözcükte Anlam

Kelimede anlam, Türkçedeki en kapsamlı ve önemli konulardan biridir. Türk dilinde, bir kelime birden fazla anlamda ve farklı amaçlarla kullanılabilmektedir. Kelimede anlam konusu iyi şekilde bilindiği zaman, cümle içerisindeki anlam da daha belirgin olmaktadır. Zira zengin bir dil olan Türkçe, kelime sanatlarının da en kapsamlı olduğu diller arasındadır.

Kelimede anlam

Kelimede anlam, ilkokulda öğretilmeye başlamakta ve lise eğitiminin sonuna kadar öğretilen bir konudur. Anlam bakımından kelimeler, hayatın her anında kullanılmakta olan kelimelerin daha net bir şekilde anlaşılmasına yardımcı olmaktadır. Kelimede anlam konusunun alt konuları şu şekildedir:

  1. Temel anlam
  2. Yan Anlam
  3. Terim Anlam
  4. Mecaz Anlam

Temel Anlam

Temel anlam, gerçek anlam olarak da ifade edilmektedir. Kelimenin akla gelen ilk anlamını taşıması anlamına gelmektedir. Örneğin, “ceket” denildiği zaman akla ilk olarak soğuk havalarda giyilen giysi gelmektedir. Bu da demek oluyor ki, bu kelime gerçek anlamında kullanılmaktadır. Kelimelerin temel anlam şeklinde kullanıldığı cümle örnekleri şu şekildedir:

Kelimede Anlam
  • Soğuk su içtiği için boğazı şişti
  • Dün içtiğimiz çorba çok sıcaktı.
  • Yolda yürürken ayağımı çarptım.
  • Geçen gün kanadı kırık bir kuş gördüm.
  • Annem yıkadığı temiz elbiseleri odama koymuş.
  • Diş doktoru, adamın ağzını ve dişlerini kontrol etti.

Yan Anlam

Yan anlam, kelimelerin gerçeklikten uzaklaşmadan farklı anlamlarda kullanılması anlamına gelmektedir. Örnek vermek gerekirse, “düşmek” kelimesi bir cismin yer çekimine karşı koyamaması ve zemine doğru inmesi anlamına gelmektedir. Ancak bu kelime, gerçek anlamından çok da uzaklaşmadan farklı anlamlarda kullanılabilmektedir. Düşmek kelimesinin gerçek ve yan anlam şeklinde kullanıldığı örnekler aşağıdaki listede belirtilmektedir.

  • Parkta dengesini kaybeden çocuk, birden bire yere düştü. (Gerçek anlam)
  • Küçük çocuğun ince belinden pantolonu düşüyordu. (Yan anlam)
  • Yılın ilk karı geçtiğimiz gün düştü. (Yan anlam)
  • Ağaçların gölgesi tüm yola düştü. (Yan anlam)

Terim Anlam

Terim anlam, bir kelimenin yalnızca terimsel olarak kullanıldığı anlamdır. Örneğin “futbol” kelimesi, bir spor terimidir ve başka herhangi bir anlam ifade etmemektedir. Aynı şekilde, edebiyat terimi olan “beyit” yalnızca edebiyat alanında kullanılmakta ve bu sayede bir anlama bürünmektedir. Bazı terimlerin farklı anlamları olabilse de, cümle içerisindeki kullanımlar sözcüğün anlamını belli etmektedir. Terimsel olarak kullanılabilen ve terim anlama sahip olma özelliği taşıyan bu tür kelimelerin cümle içerisindeki örnekleri aşağıdaki listede sıralanmaktadır.

  • Bitki kökleri, bitkinin gövde ve yaprakları için gereken besini topraktan almakla görevlidir. (Terim: kök)
  • Matematik dersinde öğretmenimiz tahtaya bir doğru çizdi. (Terim: doğru)
  • Diş hekimi, adamın dişini çekmemek için dolgu yapmaya yarar verdi. (Terim: dolgu)
  • Gitarının akordu bozulduğu için şarkısını istediği gibi çalamadı. (Terim: akort)
  • Tiyatro sahnesinde oyunculara replik hatırlatması yapan kişiye suflör adı verilir. (Terim: replik ve suflör)

 Mecaz Anlam

Mecaz anlam, kelimelerin tamamen gerçeklikten uzaklaşıp bambaşka bir anlama bürünmesine verilen addır. Örnek vermek gerekirse “yanmak” kelimesi, temel anlamında sıcak yüzünden acı çekmek anlamına gelmektedir. Ancak “Eğer onu bulamazsam yanarım” cümlesinde sıcaktan yanmak anlamı bulunmamaktadır. Bu cümlede yanmak kelimesi başı belaya girmek olarak kullanılmıştır. Bunun gibi mecaz anlam olarak kullanılan bazı cümleler şu şekildedir:

  • Yaptığı hareketler cesaretimi kırdı. (mecaz: cesaret kırmak)
  • Tüm olaylara karşı sağır davranıyor. (mecaz: sağır davranmak)
  • Bu olayda kesin onun da parmağı var. (mecaz: parmak)
  • Dün bana çok ağır sözler söyledin. (mecaz: ağır söz)

Sonuç olarak kelimede anlam konusu, kelimelerin ne amaçla kullanıldığını ayırt etmek için oldukça gereklidir. Terim, yan, mecaz ve gerçek anlamlar geniş kapsamlı olup, cümlenin anlamından çıkartılabilmektedir.

No comment