Karadeniz Bölgesinin Genel Özellikleri

Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Karadeniz Bölgesinin Genel Özellikleri

Karadeniz Bölgesinin Genel Özellikleri

Kuzey Anadolu’da, doğuda Türkiye-Gürcistan sınırından, batıda Bilecik, Adapazarı ve Hendek yakınlarına kadar uzanan coğrafya bölgesi. Kıyılardan içerilere doğru, Kuzey Anadolu dağlarının iç sınırlarının doruklarına veya güney eteklerine erişir.

Karadeniz’in güney (Türkiye) kıyısı, Ereğli ile Samsun arasında kuzeye doğru geniş bir yay (çıkıntı) yapar. Bunun iki yanında güneye doğru çekilerek iki büyük girinti meydana getirmiştir. Ne bir yayvan çıkıntı yanmada, ne de girintiler körfez niteliğindedir. Kıyı boyunda, Çarşamba (Yeşilırmak deltası) ve Bafra (Kızılırmak deltası) ovalarıyla, vadilerin kıyıya açıldığı yerlerdeki taban düzlükleri ve küçük deltacıklar dışında kıyı düzlükleri yoktur. Çok yerde dağların etekleri doğruca denize iner. Denize dönük yamaçlar üzerinde, basamaklar oluşturan eski deniz sekileri vardır. Bunlar, kimi yerde oldukça geniş ekim dikim alanlarıdır. Yüksek eski sekiler çok yerde vadilerle parçalanmış, daralmış, hatta yuvarlak sırtlara dönüşmüştür. Kıyı boyunca uzanan ve özellikle batıda henüz yapımı tamamlanmamış olan karayolları çok yerde kayalıklara paralel olduğu için Anadolu’nun Karadeniz kıyılarında doğal olarak korunmuş körfezler yoktur. Bu yüzden limanlar, denize açık koyların önüne dalgakıranlar (mendirekler) yapılarak sert dalgalardan ve bir dereceye kadar da fırtınalardan korunmuştur (Trabzon, Samsun, Zonguldak, Giresun, İnebolu).

Karadeniz bölgesi, kıyıdan içeriye doğru, birbirlerinin gerisinde yükselen sıradağlar ve bunların arasında genellikle dar oluklarla kaplanmıştır. Tümüyle kıyıya paralel yaylar oluşturarak doğu-batı doğrultusunda uzanırlar. Batıda kıyıdan içeriye doğru dört sıradağ açık olarak görülür. (Küre veya İsfendiyar, Bolu-Ilgaz, Köroğlu, Sündiken dağları). Bunlar arasında, başlıca Kastamonu ovası, Gökırmak ve Yukarı Filyos vadileri, daha içeride Devrez vadisi ile Çerkeş Gerede Bolu olduğu ve daha içeride Devrez vadisi ile Çerkeş-Gerede-Bolu oluğu ve daha güneyde Güdül-Beypazarı dolaylarından başlayan Yukarı ve Orta Sakarya oluğu bulunur. Doğuda, birbirlerine paralel iki sıra ve bunları ayıran, Çoruh-Kelkit oluğu vardır.

Karadeniz bölgesinin sıradağları, doğuda, batıdakinden daha yüksek ve sarp, ortada alçak ve oldukça basıktır. Kıyıyı iç bölgelere bağlayan en uygun geçit, orta bölümde ve Samsun’un güneyindedir. Bunun dışında doğu ve batıdaki geçitler hem az, hem de yüksektir (Doğuda Zigana ve Kop, batıda Ecevit geçitleri). Sıradağlar arasındaki olukların kimi bölümleri daha geniştir (Bayburt, Çorum, Merzifon, Kastamonu, Bolu, Düzce ovalarıyla orta bölümdeki Suluova ve daha küçükleri gibi).

Dağların kıyıya paralel oluşu, elverişli limanların azlığı, geçitlerin genellikle yüksekliği, yamaçların çok eğimli oluşu, iç bölümlerin kıyıya bağlanmasını zorlaştırmıştır. Çoruh, Kızılırmak ve Yeşilırmak gibi büyükçe akarsuların kıyı dağlarını yaran diklemesine vadileri dar boğazlar biçiminde olduğu için yolların geçirilmesi çok pahalı olmakta ve henüz yeterince yararlı olmamaktadır. Çoruh yarma vadisini izleyen ve yapımı sürdürülen karayolu da, ırmağın ağız bölümünün sınırlarımız dışında oluşu yüzünden, Borçka ile Hopa arasında, yeniden dağa tırmanır. Son zamanlarda sıradağları enlemesine geçen karayolları sayıca artmakta (20’ye yakın) ve yıllar geçtikçe daha iyi ve elverişli durumuna getirilmektedir.

Her yerde az çok belirgin olarak görüldüğü gibi, Karadeniz bölgesinde de kıyılar ve denize dönük yamaçlar ve vadiler ile kıyı dağlarının gerisindeki yerler, özellikle sıradağlar arasındaki oluklar arasında iklim ve dolayısıyla bitki örtüsü türlü ayrılıklar görülür. Bunlar, şöyle sıralanabilir:

a. Doğu kıyılarında en soğuk ay şubattır (Rize, Trabzon). Ancak ortada (Samsun) ocak ve şubat ayları, eşit aralıklarla, batıda (Zonguldak) ocak en soğuk ay olarak belirmektedir. Kıyı dağlarının gerilerinde ve daha uzaklarda ise en soğuk ay ocaktır. Ocak ve şubat aylarının ortalama sıcaklıkları arasındaki fark, içerilerde, kıyılardakinden daha çoktur (Rize’de, 0,3°, Kastamonu’da 1,6°).

b. En sıcak ay orta ve doğu kıyılarında, hatta kıyıdan uzak kimi yerlerde ağustostur. Batıda ise temmuz ve ağustos eşitleşmektedir.

c. Kış mevsimi, Akdeniz kıyılarındakinden daha soğuk geçmekle birlikte, en soğuk ayın ortalama sıcaklığı kıyalarda 6° den daha aşağıya düşmektedir (içerilerde 0° 1,3°). Bununla birlikte, sıcaklığın kıyı boyunda ve batıda -8°, ortada -9,8°, doğuda -7° ye, içerilerde ise -34° ye düştüğü günler, her yıl olmasa da görülebilmektedir.

ç. Sıcaklığın 0°’nin altına düşebildiği ayların sayısı, kıyılarda 6°, içerilerde 9°’dir.

d. Yıılık sıcaklık farkları kıyılarda 15,5° -16,5°, içerilerde genellikle 20°’nin üstündedir (doğu kıyılarda daha az).

e. Yıllar arasında sıcaklığın değişebilirliği kıyılarda ve yaz aylarında daha az 18°, 34°, kışın ve içerilerde daha çoktur (29°, 55°). Doğu kıyılarda batıdakinden daha küçük ölçülebilir.

f. Yıllık yağış tutarları; kıyı boyunca, doğuya doğru gidildikçe artmaktadır. Ayrıca batıda ve kuzeybatıya bakan yamaçlarda ve kıyılarda daha çok, doğuya veya kuzeydoğuya dönük yerlerde daha azdır (Zonguldak’ta 1243, Rize’de 2357. Samsun’da 735. Trabzon’da 823 mm)

g. En bol yağışlı mevsim doğuda güz (Trabzon, Rize), batıda ve ortada kış, içerilerde daha çok ilkbahardır.

h. İç yörelerde bahar aylarında mayısta, daha öncekilere bakarak bir yağış fazlalığı (kırkikindi yağmurları gibi) görülebilmektedir. Doğuda, yani en bol yağışlı mevsimin güz olduğu yerlerde ekim ayı daha önceki ve daha sonraki aylarda bolca yağışlıdır.

Sıralanan gözlemler Karadeniz bölgesinde, kıyılarda iç yöreler, batı ile doğu, doğuya ve kuzeydoğuya ya da batıya ve kuzeybatıya dönük kıyılar ve yamaçlar arasındaki ayrılıkları göstermektedir.

Kıyılarda ve denize bakan yamaçların 600-800 m yüksekliklere kadar erişen bölümlerinde her mevsimde yeşilliğini koruyan doğal bitkiler yetişir. Yaz mevsiminde yağışın az olduğu yerlerde Akdeniz bitkileri; çok yağışlı yerlerde ise daha gür bir doğal bitki örtüsü görülür. Bunların üzerinde (1.600 m’ye kadar) geniş yapraklı, daha yükseklerde (1.900-2.000 m’ye dek) iğne yapraklı ağaçların oluşturduğu ormanlar yer alır. Yüksek dağ bitkileri 2.400-2.500 m’ye erişir. İç sıradağlar üzerinde orman üst sının, kıyıdakinden daha yukarıdadır ve eteklerinde, genellikle, her mevsimde yeşil, bodur ağaçlar basamağı yoktur; ovalarda da yer yer bozkır özellikleri belirir.

Denize dönük yamaçlarda, yağış bolluğu dolayısıyla akarsular daha sık, akışları oldukça süreklidir. Sıradağlar derin ve sarp vadilerle parçalanmıştır. İçerilerden doğan akarsular, sıradağları dar ve derin boğazlardan (yarma vadilerden) geçerek denize ulaşır (Çoruh, Harşit, Melet, Yeşilırmak, Kızılırmak, Filyos, Bartın, DevrekanivbJ.

Karadeniz bölgesinin kıyı bölümleri genellikle sık nüfusludur (Kilometre kareye 100-200 kişi) ve Türkiye’nin nüfusu en yoğun yöreleri buradadır. İç bölümlerde geniş vadi tabanları, ovalar, geniş akarsu sekileri oldukça sık nüfusludur. Sarp yamaçlar, yüksek dağlar tenha, çok yerde ıssızdır. Ekim dikime elverişli yerler, çok küçük parçalara ayrıldığı için (vadilerin sıklığı) tarımla uğraşanlar birkaç evden oluşan gruplara ayrılmışlardır (dağınık yerleşme). Bu durum, özellikle kıyı yörelerinde görülür. Gerçek köy yaşayışı kıyılarda çok azdır.

Yüz binden çok nüfuslu tek kent Samsun’dur. 1975 sayımına göre, 25100 bin nüfuslu kentler (Trabzon, Zonguldak. Ordu, Giresun, Rize, Bafra, Ereğli) kıyı yörelerinde veya büyükçe ovalarda (Çorum, Kastamonu, Turhal, Düzce, Merzifon, Zile, Bolu) ve yol kavşaklarında (Tokat, Yozgat, Amasya), endüstri kuruluşlarının bulunduğu yerlerdedir (Karabük, Kilimli, Kozlu, Ereğli). 10-25 bin nüfuslu kasabaların yansı kıyı boyunda, öbür yansı ise kıyı dağlarının gerisindeki ilk olukta sıralanmışlardır.

Karadeniz bölgesinin başlıca gelir kaynaklan tarım (doğuda çay, fındık, kimi yerde turunçgiller ve zeytin, mısır; ortada; tütün, tahıl, şekerpancarı, batıda; ormancılık, tahıl, pirinç), hayvancılık, madencilik (bakır, taşkömürü, linyit), endüstri (demir-çelik fabrikaları, şeker, tütün) ve balıkçılıktır.
Karadeniz Bölgesi Haritası
karadeniz bölgesi haritası

Marmara Bölgesi Özellikleri
İç Anadolu Bölgesi Özellikleri
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Özellikleri
Ege Bölgesi Özellikleri
Doğu Anadolu Bölgesi Özellikleri
Akdeniz Bölgesi Özellikleri

İLGİLİ YAZILAR

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı
Araştırma
Editör

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022

Ana Başlıklar;9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022Kurs Planları Nasıl Hazırlanırİlginizi Çekebilecek Konuları 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı