The news is by your side.

- Advertisement -

Fiiller Konu Anlatımı

Fiiller Konu Anlatımı

Fiil Nedir?

Varlıkların yaptıkları veya etkilendikleri işleri, hareketleri, oluşları, kılışları, durumları zamana ve kişiye bağlı olarak anlatmada kullanılan sözcüklere fiil denir. Dilde kullanılan iki temel sözcük grubu vardır. Bunlardan biri isimler, diğeri fiillerdir. Bir sözcüğün fiil olup olmadığını anlamanın en kolay yolu, sözcüğe “-mek” mastar ekini eklemektir. Bu ek getirildiğinde anlamlı bir sözcük ortaya çıkıyorsa sözcüğün türünün fiil olduğu unutulmamalıdır. Sözcüklerin fiil olup olmadığını belirlemenin diğer bir yolu da sözcüğün iş, oluş, hareket veya durum bildirip bildirmediğine bakmaktır. İş, oluş, hareket bildiren sözcüklerin türü fiildir.

» Çok oku, çok dinle ama az konuş. (Bu cümlede “okumak, dinlemek, konuşmak” sözcükleri mastar ekini aldığında anlam bozulmadığı için bu sözcüklerin fiil olduğu söylenebilir. Ayrıca üç sözcük de bir iş ve hareket bildirmektedir.)

» Çok çalıştı, hiçbir zaman umudunu kaybetmedi ve amaçlarına ulaştı. (Bu cümle incelendiğinde çalışmak, kaybetmek, ulaşmak sözcükleri mastar ekini alabildiği için bu sözcüklerin fiil olduğu söylenebilir. Ayrıca bu sözcükler anlam olarak da iş, hareket ve durum bildirir.)

Çekimli Fiil: Bir fiilin kip ve şahıs eklerini almış haline çekimli fiil denir. Dolayısıyla çekimli fiiller, bildirilen işi yapan unsuru, bu işin yapılma zamanını ve isteğini belirtmektedir. Çekimli fiilleri, “fiil kök ya da gövdesi + kip eki + şahıs eki” şeklinde formülize edebiliriz. Çekimli fiiller cümlede yüklem görevinde kullanılır.

» Her hafta yeni bir kitap okuyorum. (Bu cümlede geçen “okuyorum” sözcüğü çekimli bir fiildir. Bu sözcük fiil kökü (oku-) + kip eki (-yor) + şahıs eki (-um) birlikteliğinden oluşmuştur.)

» Düzenli ve dengeli beslenmeli, yaşına uygun sporlar yapmalısın. (Bu cümlede geçen “beslenmeli” ve “yapmalısın” sözcükleri çekimli fiildir. “Beslenmeli” sözcüğü fiil gövdesi (beslen-) + kip eki (-meli) birlikteliğinden; “yapmalısın” sözcüğü ise fiil kökü (yap-) + kip eki (-malı) + şahıs eki (-sın) birlikteliğinden oluşmuştur.)

 

Fiilde Anlam

Fiiller; taşıdıkları anlam özelliklerine göre kılış fiilleri, durum fiilleri ve oluş fiilleri olmak üzere üç başlıkta ele alınır.

Kılış (İş) Fiilleri: Öznenin kendi iradesiyle, isteyerek yaptığı fiillerdir. Bu fiiller nesne alabilir yani kılış fiilleri “neyi, kimi, ne?” sorularına mantıklı bir cevap verebilir.

» “yaz(mak), oku(mak), taşı(mak), sev(mek), gör(mek), aç(mak)…” Bu fiiller ”neyi – kimi – ne” sorularına mantıklı bir cevap verebilecek özelliktedir.

Durum Fiilleri: Durum fiilleri öznenin bazen kendi iradesiyle bazen de iradesi dışında gerçekleşen fiillerdir. Bu fiiller “neyi, kimi, ne” sorularına cevap veremez. Durum fiilleri ile ifade edilen işin bitmesi için başka bir fiilin başlaması gerekir.

» “Uyan(mak), sus(mak), otur(mak), bin(mek), git(mek), ağla(mak), gül(mek)…” Bu fiiller ”neyi – kimi – ne” sorularına mantıklı bir cevap verebilecek özellikte değildir.

Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında gerçekleşen ve zaman içerisinde kendiliğinden ortaya çıkan değişimi ifade eden fiillerdir. Oluş fiilleri bir durumdan başka bir duruma geçildiği anlamını taşır ve ‘’neyi, kimi, ne’’ sorularına cevap vermez.

» “sarar(mak), büyü(mek), bayatla(mak), sol(mak), yeşer(mek), eski(mek), kızar(mak), çürü (mek), paslan(mak)…” Bu fiiller ”neyi – kimi – ne” sorularına mantıklı bir cevap verebilecek özellikte değildir. Ayrıca belirtilen eylemler irade dışı gerçekleşir.

 

Fiil Kipleri

Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı biçimlere girmesini sağlayan eklere kip eki denir. Kip ekleri olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru şeklinde çekimlenir. Olumsuzluk eki olan “-ma” eki, fiil kök ya da gövdesine eklenerek fiilde bildirilen işin gerçekleşmediğini ifade ederken soru eki olan “mi” eki fiile soru anlamı katar. Türkçede fiil kipleri, haber ve dilek kipleri olmak üzere iki alt başlıkta incelenir:

 

Haber Kipleri

Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildiren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bu kipler; bir işin, oluşun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatır. Haber kipleri; gelecek zaman, şimdiki zaman, geniş zaman, görülen geçmiş zaman ve duyulan geçmiş zaman olmak üzere beş başlıkta incelenir.

 

Gelecek Zaman: Gelecek zaman eki “-ecek” ekidir ve eylemin gelecek bir zamanda yani anlatıştan sonra yapılacağı anlamını taşır. Aşağıdaki cümlelerde gelecek zaman ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Bu hafta sonu tatile çıkacağız. (Gelecek zamanın olumlu çekimi)
» Bu hafta sonu tatile çıkacak mıyız? (Gelecek zamanın olumlu soru çekimi)
» Bu hafta sonu tatile çıkmayacağız. (Gelecek zamanın olumsuz çekimi)
» Bu hafta sonu tatile çıkmayacak mıyız? (Gelecek zamanın olumsuz soru çekimi)
Şimdiki Zaman: Şimdiki zaman eki “-yor” ekidir ve eylemde bildirilen iş ile anlatışın aynı zamanda olduğu anlamını taşır. Şimdiki zaman ekinin olumsuz çekiminde olumsuzluk eki olan “-me” ekinde daralma meydana gelir ve bu ek “mı/ mi/mu/mü” şeklinde kullanılır. Aşağıdaki cümlelerde şimdiki zaman ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Kitap okuyor. (Şimdiki zamanın olumlu çekimi)
» Kitap okuyor mu? (Şimdiki zamanın olumlu soru çekimi)
» Kitap okumuyor. (Şimdiki zamanın olumsuz çekimi)
» Kitap okumuyor mu? (Şimdiki zamanın olumsuz soru çekimi)
Geniş Zaman: Geniş zaman ekleri “-r, -ar, -ır” ekleridir ve eylemde bildirilen işin herhangi bir zamanda yapılabileceği anlamını taşır. Geniş zaman çekiminde fiilde “her zaman” sözcüğünün anlamı vardır ve genel durumlar ifade edilir. Geniş zamanın olumsuz çekiminde geniş zaman eki düşer, bazı durumlarda ise “-me” olumsuzluk eki yerine “-mez” eki kullanılır. Aşağıdaki cümlelerde geniş zaman ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Aksiyon filmlerini sever. (Geniş zamanın olumlu çekimi)
» Aksiyon filmlerini sever mi? (Geniş zamanın olumlu soru çekimi)
» Aksiyon filmlerini sevmez. (Geniş zamanın olumsuz çekimi)
» Aksiyon filmlerini sevmez mi? (Geniş zamanın olumsuz soru çekimi)

Görülen Geçmiş Zaman: Görülen geçmiş zaman eki “-di” ekidir ve eylemde bildirilen işin anlatıştan önce yapıldığı anlamını taşır. Bu fiil çekiminde anlatıcı geçmiş bir zamanda gördüklerini anlatır. Aşağıdaki cümlelerde görülen geçmiş zaman ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Anlatılan her şeyi not aldı. (Görülen geçmiş zamanın olumlu çekimi)
» Anlatılan her şeyi not aldı mı? (Görülen geçmiş zamanın olumlu soru çekimi)
» Anlatılan hiçbir şeyi not almadı. (Görülen geçmiş zamanın olumsuz çekimi)
» Anlatılan hiçbir şeyi not almadı mı? (Görülen geçmiş zamanın olumsuz soru çekimi)
Duyulan Geçmiş Zaman: Duyulan geçmiş zaman eki “-mış” ekidir ve eylemde bildirilen işin yapılmadığı, başkasından duyulduğu anlamını taşır. Bu fiil çekiminde farkında olunmayan ya da sonradan fark edilen durumlar da ifade edilir. Aşağıdaki cümlelerde duyulan geçmiş zaman ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Yazdığım son romanı beğenmiş. (Duyulan geçmiş zamanın olumlu çekimi)
» Yazdığım son romanı beğenmiş mi? (Duyulan geçmiş zamanın olumlu soru çekimi)
» Yazdığım son romanı beğenmemiş. (Duyulan geçmiş zamanın olumsuz çekimi)
» Yazdığım son romanı beğenmemiş mi? (Duyulan geçmiş zamanın olumsuz soru çekimi)

Dilek Kipleri

Fiillere dilek anlamı katan ve zaman anlamı taşımayan kiplere dilek kipleri denir. Dilek kipleri; gereklilik kipi, şart kipi, istek kipi ve emir kipi olmak üzere dört başlıkta incelenir.
Gereklilik Kipi: Gereklilik kip eki “-meli” ekidir ve eylemde bildirilen işin yapılmasının gerekli olduğu anlamını taşır. Aşağıdaki cümlelerde gereklilik kip ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Bu işi kısa sürede yapmalıyım. (Gereklilik kipinin olumlu çekimi)
» Bu işi kısa sürede yapmalı mıyım? (Gereklilik kipinin olumlu soru çekimi)
» Bu işi kısa sürede yapmamalıyım. (Gereklilik kipinin olumsuz çekimi)
» Bu işi kısa sürede yapmamalı mıyım? (Gereklilik kipinin olumsuz soru çekimi)
Şart Kipi: Şart kip eki “-sa” ekidir ve cümleye şart – dilek anlamları katar. Aşağıdaki cümlelerde şart kip ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Bugün sinemaya gitsek çok iyi olur. (Şart kipinin olumlu çekimi)
» Bugün sinemaya gitsek mi? (Şart kipinin olumlu soru çekimi)
» Bugün sinemaya gitmesek çok iyi olur. (Şart kipinin olumsuz çekimi)
» Bugün sinemaya gitmesek mi? (Şart kipinin olumsuz soru çekimi)
İstek Kipi: İstek kip eki “-a, -e” ekleridir ve fiilde bildirilen işin yapılma isteğini ifade eder. Aşağıdaki cümlelerde istek kip ekinin olumlu, olumsuz, olumlu soru ve olumsuz soru çekimleri örneklendirilmiştir.

» Bu yaz Karadeniz’e gidelim. (İstek kipinin olumlu kipinin çekimi)
» Bu yaz Karadeniz’e gidelim mi? (İstek olumlu soru çekimi)
» Bu yaz Karadeniz’e gitmeyelim. (İstek kipinin olumsuz çekimi)
» Bu yaz Karadeniz’e gitmeyelim mi? ( İstek kipinin olumsuz soru çekimi)
Emir Kipi: Emir kipinin eki yoktur ve bu fiil çekiminde eylemin yapılması emir, buyruk şeklinde ifade edilir. Kişi kendi kendine emredemeyeceği için emir kipinin 1.tekil ve 1.çoğul çekimi yoktur.

» Bu kitapların hepsini okusun. (Emir kipinin olumlu çekimi)
» Bu kitapların hepsini okusun mu? (Emir kipinin olumlu soru çekimi)
» Bu kitapların hiçbirini okumasın. (Emir kipinin olumsuz çekimi)
» Bu kitapların hiçbirini okumasın mı? (Emir kipinin olumsuz soru çekimi)

Fiil Kiplerinde Anlam (Zaman – Kip) Kayması

Fiil çekimlerinde bir zaman veya dilek kipinin başka bir zaman veya dilek kipi yerine kullanılmasına anlam kayması
denir. Anlam kaymasının görüldüğü fiillerde kullanılan kip eki kendi anlamının dışına çıkar.

» Nasreddin Hoca bir gün pazara iner. (Bu cümlede geçen geniş zaman eki kendi anlamını kaybederek geçmiş zamanı ifade edecek şekilde kullanılmıştır “inmiş“.)

» Sınavı kazandığını öğrenince çok sevinir. (Bu cümlede geçen geniş zaman eki kendi anlamını kaybederek gelecek zamanı ifade edecek şekilde kullanılmıştır “sevinecek.)

» Önümüzdeki hafta deplasmana gidiyoruz. (Bu cümlede geçen şimdiki zaman eki kendi anlamını kaybederek gelecek zamanı ifade edecek şekilde kullanılmıştır “gideceğiz“.)

» Her sabah yürüyüş yapıyor. (Bu cümlede geçen şimdiki zaman eki kendi anlamını kaybederek geniş zamanı ifade edecek şekilde kullanılmıştır “yapar“.)
2021 LGS Konuları ve Soru Dağılımları (MEB)

» LGS Puan Hesaplama

Test Soruları

⇒ 7. Sınıf Fiiller Testi Çözmek İçin 7. Sınıf Fiiller Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Türkçe Konuları

Fiiller Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

1 yorum
  1. murat3232 diyor

    emeğinize sağlık teşekkürler

Yoruma kapalı.