The news is by your side.

- Advertisement -

Fiilimsiler Konu Anlatımı

Fiilimsiler Konu Anlatımı

Fiilimsi Nedir?

Fiil anlamı taşımakla birlikte kip ve kişi bildirmeyen, cümlede isim, sıfat ve zarf görevlerinde kullanılabilen sözcüklere fiilimsi denir. Fiilimsiler anlamca fiili andıran ama fiil olmayan sözcüklerdir.

Fiilimsiler fiilden türetilen, olumsuzu yapılabilen sözcüklerdir. Ancak fiilden türeyen her sözcük fiilimsi olmaz.

Örneğin, “aç-” fiilinden türetilen “açık, açı” gibi sözcükler isim ve sıfat olarak kullanılabilir ama fiilimsi değildir. Oysa aynı sözcükten türetilen “açan, açarak, açmak” gibi sözcükler fiilimsidir. Burada sözcüğün eylem anlamı taşıyıp taşımaması önemlidir.

“Açı, açık” gibi sözcükler isim olmuş, dolayısıyla eylem anlamını büsbütün yitirmiştir. “Açan, açarak, açmak” gibi sözcüklerse eylem anlamını taşımaktadır.

 

Fiilimsilerin Fiilden Farkı

Fiiller kip ve kişi bildirir, fiilimsiler ise bildirmez.

» “Her sabah sahilde koşarım.
cümlesinde “koşmak” fiili geniş zaman kipinde birinci tekil kişi tarafından gerçekleştirilmektedir.

» “Koşan atlardan biri yere yığıldı.”
cümlesinde “koşan” sözcüğü fiilimsidir. Eylem anlamı taşıdığı hâlde kip ve kişi bildirmez.
 

Fiilimsilerin İşlevleri

Fiilimsiler iki cümleyi birleştirmeye yarar:

» “Çocuk ağlıyordu.”
» “Yanıma geldi.”
Bu iki cümlede iki fiil, aynı zamanda iki yargı vardır. Bu iki cümleyi fiilimsi yardımıyla tek cümleye dönüştürebiliriz.

» “Çocuk ağlayarak yanıma geldi.”
Görüldüğü gibi bu cümlede “ağlayarak” sözcüğü fiil olmaktan çıkmış, fiilimsi durumuna gelmiştir. İki cümle tek cümle hâline gelmiştir. içinde fiilimsi bulunan bu cümle birleşik cümledir.

Fiilimsiler cümlede isim, sıfat, zarf görevinde kullanılabilir:
» “Okumak” sözcüğünü ele alalım. Bu sözcük bir fiildir.

» “O kitabı okudum.
Bu cümlede “oku-” kip ve kişi bildirdiği için fiildir.

» “Okumak insanın ufkunu genişletir.”
“Okumak” fiilimsisi bu cümlede isim görevindedir çünkü fiilin adıdır,

» “Okuyan insan kendini geliştirir.”
“Okuyan” fiilimsisi bu cümlede sıfat görevindedir çünkü insan ismini nitelemiştir.

» “Boş zamanlarını okuyarak değerlendiriyor.”
“Okuyarak” fiilimsisi bu cümlede zarf görevindedir, çünkü “değerlendiriyor” fiilini durum yönünden etkilemiş yani fiilin nasıl gerçekleştiğini belirtmiştir.

Bu örneklerden de anlaşılacağı gibi fiilimsiler cümledeki görevleri yönüyle isim-fiil, sıfat-fiil ve zarf-fiil olmak üzere üçe ayrılır.
 

İsim Fiil (Mastar)

Cümlede isim görevinde kullanılan fiilimsilere isim-fiil ya da ad eylem denir. İsim-fiiller fiillere bazı eklerin getirilmesiyle türetilen sözcüklerdir. Fiillere “-iş, -ış, -me, -ma, -mek -mak” eklerinden biri getirilerek yapılır.

» “Gezmek, insanın ufkunu genişletir.”
» “Orayı görmeyi ben de çok istiyorum.”
» “Çocuğun şiir okuyuşunu beğendim.”
Bu cümlelerde geçen altı çizili sözcükler isim-fiildir.

 

Sıfat Fiil (Ortaç)

Cümlede sıfat görevinde kullanılan fiilimsilere sıfat-fiil denir. Sıfat-fiillere ortaç da denmektedir.
Sıfat-fiiller fiillere getirilen “-an, -ar, -ası, -ecek, -dık, -mez, -miş” eklerinden biriyle yapılır.

» “Görünen köy kılavuz istemez.”
» “Koşar adım bize doğru geliyorlar.”
» “Kahrolası düşman yaktı yıktı ülkemizi.”
» “Akacak kan damarda durmaz.”
» “Görünmez kaza böyle bir şey olmalı.”
» “Toplantıda bildik konulardan söz etti.”
» “Bahçedeki kurumuş ağaçlar kesildi.”
Bu cümlelerde geçen altı çizili sözcükler sıfat-fiildir.

 

Zarf Fiil (Ulaç/Bağ-Fiil

Cümlede zarf görevinde kullanılan fiilimsilere zarf-fiil denir. Zarf-fiilere ulaç ya da bağ-fiil de denmektedir. Zarf-fiiller, fiillere “-ıp, -ınca, -arak, -madan, -maksızın, -dıkça, -ken, -a, -r…-mez” eklerinden biri getirilerek yapılır.

» “Kapıyı kapatıp geliyorum.”
» “Kış gelince sobalar kurulur.”
» “Seni bilerek üzmemiştir.”
» “Adamın biri durmadan konuşuyordu.”
» “Seyyar satıcı durmaksızın bağırıyordu.”
» “Onun adı dünya döndükçe yaşayacaktır.”
» “Sesi duyar durmaz dışarı çıktık.”
» “Sora sora Bağdat bulunur.”
» “O şarkıyı dinlerken duygulanırım.”
Bu cümlelerde geçen altı çizili sözcükler zarf-fiildir.
 

Fiilde Çatı

Fiillerin özne ve nesneye bağlı olarak kazandığı anlama ve girdiği biçime çatı denir. Unutulmamalıdır ki çatı özelliği sadece fiil cümlelerinde aranan bir özelliktir. Fiiller; özne ve nesne alıp almamalarına, belirtilen işin nasıl yapıldığına, işten nesnenin ve öznenin nasıl etkilendiğine göre farklı çatı özelliği gösterir. Fiil çatılarının oluşmasında hem fiilin anlamı hem de aldığı yapım eki önemlidir. Fiilde çatı konusunu öznesine göre çatılar ve nesnesine göre çatılar olmak üzere iki ana başlıkta değerlendireceğiz.
 

Öznesine Göre Çatılar

Özne ile yüklem yani fiil arasındaki ilişkiye göre etken, edilgen, dönüşlü ve işteş olmak üzere dört farklı çatı özelliği karşımıza çıkmaktadır.
 

Etken Fiil: Yüklemdeki fiilde bildirilen işi, oluşu ya da hareketi yapan öznenin bilindiği yani öznenin gerçek özne olduğu fiillerdir. Etken çatılı cümlelerde yüklem olan fiilde “-l, -n” ekleri bulunmaz. Ayrıca öznenin gizli özne olması fiilin çatı özelliğini değiştirmez. Burada önemli olan, fiilde belirtilen işi yapan unsurun (öznenin) belli olmasıdır.

» Babam doğum günü hediyesi olarak bana yeni bir bilgisayar aldı. (“alma” eylemini gerçekleştiren kişi “baba” öznesidir. Buradaki özne, işi yapan öge olduğundan gerçek öznedir.)

» Okula erkenden geldim. (“gelme” eylemini gerçekleştiren kişi “ben” gizli öznesidir. Bu cümlede özne, gizli özne olsa da yüklemde belirtilen işi yapan belli olduğundan gerçek özne niteliğindedir.)

» Ekibimiz sabah erkenden yola çıktı. (“yola çıkma” eylemini gerçekleştiren öge “ekibimiz” öznesidir ve bu özne gerçek özne niteliğindedir.)
 

Edilgen Fiil: Yüklemdeki fiilde bildirilen işi, oluşu ya da hareketi yapan unsurun bilinmediği; öznenin, yüklemde bildirilen işten etkilenen unsur olduğu fiillerdir. Edilgen çatılı cümlelerde yüklem olan fiilde “-I, -n” ekleri bulunur.Özne, işi yapan değil de başkası tarafından yapılan işten etkilenen unsur olduğu için “sözde özne” niteliğindedir.
 

» Dışarıda bekleyen yolcular bekleme salonuna alındı. (Bu cümlenin öznesi “dışarıda bekleyen yolcular” söz grubudur. Ancak bu özne yüklemde belirtilen işi yapan değil de yapılan işten etkilenen niteliktedir. Çünkü yolcuları bekleme salonuna kimin aldığı belli değildir.)

» İş adamının tüm mal varlığı satışa çıkarıldı. (Bu cümlenin öznesi “iş adamının tüm mal varlığı” söz grubudur. Ancak bu özne; satışa çıkarma yükleminde bildirilen işi yapan unsur değil, yapılan işten etkilenen unsurdur. Çünkü mal varlığını kimin satışa çıkardığı belli değildir.)

» Düğün salonundaki masalar güzelce temizlendi. (Bu cümlenin yüklemi “temizlendi” sözcüğü, öznesi ise “düğün salonundaki masalar” söz grubudur. Buradaki özne, yüklemde bildirilen işten etkilenen unsurdur yani sözde öznedir. Temizleme eylemini yapan unsur ise belli değildir.)
 

Dönüşlü Fiil: Dönüşlü fiillerde özne; yüklemde bildirilen işi, oluşu ya da hareketi hem yapar hem de yaptığı bu eylemden etkilenir. Bu fiillerde özne, gerçek özne niteliğindedir ve yüklemde “-l, -n” ekleri bulunur.

» Ayşe, düğüne gitmeden önce iyice süslendi. (Bu cümlenin yüklemi “süslendi” sözcüğü, öznesi ise Ayşe sözcüğüdür. Yüklemde bildirilen işi yani süslenme eylemini yapan ve bu eylemden etkilenen unsur Ayşe’dir. Ayşe öznesi, gerçek özne niteliğindedir ve görüldüğü gibi yüklem olan fiilde “-n” eki kullanılmıştır.)

» Annesini gören çocuk ileri doğru atıldı. (Bu cümlede “atılma” eylemini yapan ve bu eylemden etkilenen unsur “Annesini gören çocuk” öznesidir. Dolayısıyla özne hem işi yapar hem de işten etkilenir.)

» Bu haberi duyunca sarsıldı. (Bu cümlede yükleme “Sarsılan kim?” diye sorduğumuzda cevap olarak “O” öznesi karşımıza çıkmaktadır. Öznenin gizli özne olması yüklemdeki işi yapma ve bu işten etkilenme özelliğini değiştirmez. Yani bu cümlede de yüklem dönüşlü bir fiildir.)
 

İşteş Fiil: Bir işin, oluşun, hareketin birden fazla kişi tarafından, birlikte ya da karşılıklı olarak yapıldığını bildiren fiillerdir. Fiillere işteşlik anlamı “-ş” ekiyle katılır. “Savaşmak, güreşmek, yarışmak, barışmak” gibi sözcüklerde işteşlik eki fiilin yapısına dahil olmuştur. Dolayısıyla bu fiiller anlamca işteştir.

» Kuşlar gökyüzünde özgürce uçuşuyor. (Bu cümlede “uçuşma” eylemini yapan “kuşlar” öznesidir. Bu eylemi “kuşlar” birlikte yaptığından burada eylemin işteşlik özelliği taşıdığı söylenebilir.)

» Onunla yıllardır mektuplaşıyoruz. (Bu cümlenin yüklemi olan “mektuplaşma” sözcüğüne “Mektuplaşan kim?” diye sorduğumuzda cevap olarak “Biz” gizli öznesi karşımıza çıkmaktadır. Burada işin iki kişi tarafından karşılıklı yapılması söz konusudur. Öznenin gizli özne olması fiilin işteşlik özelliğini değiştirmez.)

» Müdürü gören öğrenciler kaçıştı. (Bu cümlenin yüklemi “kaçışma” fiili, öznesi ise “müdürü gören öğrenciler” söz grubudur. Müdürü gören öğrenciler kaçışma eylemini birlikte yaptığından yüklemin işteş bir fiil olduğu söylenebilir.)
 

Nesnesine Göre Çatılar

Bir fiilin nesne alıp almama özelliğine göre belirlenen çatı özelliğidir. Dolayısıyla burada belirleyici olan, fiile sorulan “ne, neyi, kimi” sorularına cevap alınıp alınamadığıdır. Nesnesine göre fiiller; geçişli, geçişsiz, oldurgan ve ettirgen olmak üzere dört başlıkta incelenir.
 

Geçişli Fiil: Belirtili ya da belirtisiz nesne alabilen fiillerdir. Yani geçişli fiiller “ne, neyi, kimi” sorularına cevap verebilir. Kılış fiillerinin geçişli fiil özelliği gösterdiğini hatırlayalım.

» Her gün annesini arardı.
» Uzun zamandır şiir yazıyorum.

Yukarıdaki örneklerde “arardı” yüklemine “Kimi?”, “yazıyorum” yüklemine de “Ne?” sorusunu sorduğumuzda sırasıyla “annesini” ve “şiir” cevaplarını almaktayız. Dolayısıyla bu fiillerin geçişli olduğu söylenebilir.

» Dikkatli bakmayınca göremezsiniz.
» Çok özenli kullanıyordu.

Yukarıdaki örneklerde “göremezsiniz” yüklemine ve “kullanıyordu” yüklemine “ne, neyi, kimi” sorularından uygun olanı sorduğumuzda mantıklı bir cevap alabilmekteyiz. Dolayısıyla bu cümlelerde öge olarak nesne olmasa da yüklemlerin geçişli fiil olduğu söylenebilir.
 

Geçişsiz Fiil: Belirtili ya da belirtisiz nesne alamayan, “ne, neyi, kimi” sorularına cevap veremeyen fiillerdir. Oluş ve durum fiillerinin geçişsiz fiil özelliği gösterdiğini hatırlayalım.

» Birazdan en sevdiğim dizi başlayacak.
» Oyuncağı kırılan çocuk ağlıyordu.
» Tarlada çalışan işçiler kurt gibi acıkmışlardı.

Yukarıdaki cümlelerde renkli yazılan fiiller (yüklemler) “ne, neyi, kimi” sorularına mantıklı bir cevap veremez. Dolayısıyla bu fiiller geçişsizdir.
 

Oldurgan Fiil: Geçişsiz olduğu halde “-r, -t, -dır” eklerinden birini alarak geçişli hale gelen fiillerdir. Oldurgan fiillerde fiilin kökü geçişsizdir. Geçişsiz olan bu fiile “-r, -t, -dır” eklerinden uygun olanı eklenerek fiil geçişli hale getirilir ve “ne – neyi – kimi” sorularına cevap verebilecek bir özellik kazanır.

» ölmek (geçişsiz) → öldürmek (oldurgan)
» uyumak (geçişsiz) → uyutmak (oldurgan)
» kaçmak (geçişsiz) → kaçırmak (oldurgan)
» uzamak (geçişsiz) → uzatmak (oldurgan)
 

Ettirgen Fiil: Geçişli bir fiile “-r, -t, -dır” eklerinden uygun olanının getirilmesiyle fiilin geçişlilik derecesinin artırılmasıdır. Ettirgen fiillerde belirtilen işi başkasına yaptırma anlamı vardır.

» okumak (geçişli) → okutmak (ettirgen)
» yıkamak (geçişli) → yıkatmak (ettirgen)
» çizmek (geçişli) → çizdirmek (ettirgen)
 

Test Soruları

⇒ 8. Sınıf Fiilimsiler Testi Çözmek İçin 8. Sınıf Fiilimsiler Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.
 

Türkçe Konuları

Fiilimsiler Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Yoruma kapalı.