Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi

Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi adlı bu yazımızı okuduktan sonra Sizlere daha iyi hizmet verebilmek adına eksiklerimizi bize bildirmenizi ayrıca Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi adlı yazımıza eklenmesini istediğiniz konuları bizlerle paylaşmanızdan memnuniyet duyarız.

Elektrik Yükleri ve Elektriklenme

elektriksel yük; Bir maddenin elektrik yüklü başka bir maddeyle etkileşmesi sonucu ortaya çıkan fiziksel özelliğe denir. Cisimlerin sahip oldukları elektriksel yüklerin yer değiştirmesine ise elektriklenme denir. Günlük hayatımızda pek çok durumda cisimler birtakım sebeplerden dolayı elektriklenir. Bu durumdan teknolojinin pek çok alanında yararlanılmaktadır.

Elektrik Yükleri ve Elektrik Enerjisi

Elektriksel yükler ilk olarak Thales (Tales) tarafından bulunmuştur. Thales, kehribar çubuğunu yünlü kumaşa sürttüğünde çubuğun saman parçalarını çektiğini gözlemlemiştir. Bilim insanları buradan hareketle daha pek çok çalışma yaparak iki farklı elektriksel yük olduğu sonucuna varmıştır. Bu yükler, pozitif ve negatif yük olarak adlandırılmıştır. Bu adlandırmayı yapan Benjamin Franklin’dir (1706-1790). Franklin, yaptığı çeşitli deneyler sonucunda her ikisinde de elektrik eksikliği ya da fazlalığı bulunan cisimlerin birbirini ittiğini, birinde eksiklik diğerinde fazlalık olan cisimlerin ise birbirlerini çektiğini ileri sürdü. Fazlalığı artı elektrik, eksikliği ise eksi elektrik olarak adlandırdı.

Ebonit çubuk, yün kumaşa sürtüldüğünde elektriklenir. Çünkü yün kumaşta bulunan negatif yükler sürtünmenin etkisiyle ebonit çubuğa geçer. Böylece ebonit çubuk negatif elektrik yüküyle yüklenmiş olur.

Cam çubuğu ipek kumaşa sürttüğünüzde cam çubuktaki negatif yükler kumaşa geçer. Böylece cam çubuk pozitif elektrik yüküyle yüklenir.

Negatif yüklü iki çubuk birbirine yaklaştırıldığında aralarında bir itme, negatif yüklü bir çubuk ile pozitif yüklü bir çubuk birbirine yaklaştırıldığında ise aralarında bir çekme kuvveti oluştuğu söylenebilir.
Kısacası aynı yüklü cisimler birbirini iterken farklı yüklü cisimler birbirini çeker.

Elektriklenme Çeşitleri

Sürtünme ile Elektriklenme

Halıya sürttüğünüz bir balonu kardeşinizin saçlarına yaklaştırdığınızda saçlarının hareketlendiğini gözlemlersiniz. Cam çubuk ve ebonit çubuğu kumaş parçalarına sürterek elektriklendirebilirsiniz. Bu şekilde yapılan elektriklenmeye sürtünme ile elektriklenme denir.
Temas ile Elektriklenme
Maddelerin birbiriyle etkileşme yüzeyini artırarak onları birbirine sürttüğünüzde elektriklenmeyi kolayca gözlemleyebildiniz. Cisimleri bu şekilde birbirine temas ettirerek onların elektriklenmesini sağlayabilirsiniz.
Cisimler elektriklendiğinde negatif ve pozitif yük sayıları birbirine eşit olmaz, yük dengesizliği oluşur. Yük dengesizliği oluşurken pozitif yük sayısı değişmez. Elektriklenme sırasında negatif yükler hareket ettiği için iki cismin arasında geçiş yapabilir. Bu geçiş sırasında cisimdeki negatif yük sayısı azalır ya da artar. Böylece cisimde hangi yükün sayısı fazla ise cisim o yükle yüklenir.

surtunme ile elektriklenme

Etki (Tesir) ile Elektriklenme

Nötr bir cisim etki ile elektriklenerek yüklü hâle getirilebilir. Aşağıdaki etkinlikte de birbirine temas eden iki nötr cisme yüklü plastik bir çubuk yaklaştırıldı. Bu durumda nötr metal cisimlerde bulunan negatif elektrik yükleri, plastik çubuğa en uzak noktaya itildi. Zıt elektrik yükleri ise çubuğa yakın olan tarafta kalır. Bu durumda plastik çubuğa yakın olan kısım zıt yükle, uzak olan ise aynı yükle yüklenecektir. Plastik çubuk çekilmeden temas hâlindeki iki cisim birbirinden ayrıldığında zıt yüklü iki cisim elde edilir. Etkinlikte etiketli metal çubuk, plastik çubukla aynı yükle yüklenmiştir. Bu nedenle plastik çubuk yaklaştırıldığında çubuklar birbirini itmiştir.

Elektrik Yüklü Cisimler

Elektrik Yükleri

Elektriksel yüklerin pozitif ve negatif olmak üzere iki tür olduğunu öğrenmiştiniz. Bir cisimde negatif yük sayısı, pozitif yük sayısından fazla olabilir. Bu durumda cismin negatif yüklü cisim olduğu söylenir. Pozitif yük sayısının negatif yük sayısından büyük olduğu durumlarda ise cisim, pozitif yüklü şeklinde ifade edilir. Pozitif yük ile negatif yük sayısı birbirine eşit ise cisim ne negatif ne de pozitif yüklüdür. Bu durumda cisim nötrdür. Nötr ifadesi pozitif ve negatif yüklerin birbirine eşit olduğunu ifade etmek için kullanılır. Bazı durumlarda nötr cisimler yüksüz olarak anlaşılabilmektedir. Ancak nötr cisme nötr denmesi cismin yapısında elektriksel yük olmadığı anlamına gelmez.

Cisimlerin yüklü olup olmadığını ya da hangi yükle yüklendiğini anlamak için kullanılan araçlara elektroskop adı verilir. Elektroskoplar topuz, yapraklar ve yalıtkan ayaklar olmak üzere üç kısımdan oluşur. Topuz, elektrikle yüklü olup olmadığını öğrenmek istediğiniz cismin yaklaştırıldığı ya da dokundurulduğu yerdir. Yapraklar, hareketiyle cismin yüklü olup olmadığını gösteren bölümdür. Yaprakların, elektroskobun havadaki rüzgâr ve iyonlardan etkilenmemeleri için cam fanus içinde olanları da vardır. Yalıtkan ayak kısmı ise elektroskobun diğer cisimlerle temasını önler.

Elektroskopların nötr, negatif yüklü ve pozitif yüklü olduğu durumlarda topuz ve yapraklardaki yük dağılımı aşağıdaki görsellerde verilmiştir.

Topraklama

Yüklü bir cisim yerle temas ettiğinde fazla negatif yüklerini toprağa aktararak nötr hâle gelir. Cisim üzerindeki fazla negatif yüklerin bir iletken yardımı ile toprağa ya da topraktaki negatif yüklerin cisme aktarılmasına topraklama adı verilir. Negatif yüklü bir cisim topraklandığında cisimdeki fazla negatif yükler iletken aracılığıyla toprağa geçer. Pozitif yüklü bir cisim topraklandığında ise topraktan cisme negatif yük geçişi olur. Böylece cisim nötr hâle gelir.

Topraklamanın cisimleri nötr hâle getirme özelliğinden günlük yaşamda birçok alanda yararlanılır. Elektrik üretimi, iletimi ve dağıtımı bunlardan bazılarıdır. Elektrik tesisatlarında, topraklama yapmak için gerilim altında olmayan bütün tesisat kısımlarının uygun iletkenlerle toprak içine yerleştirilmiş bir iletken cisme bağlanması gerekir. Böylece elektrikli araçları kullananların can güvenliği sağlanır ve cihazların zarar görmesi önlenir. Bu nedenle bütün elektrikli araçların gövdeleri, boruların madenî kısımları, tablo ve benzerlerinin metal kısımları topraklanmalıdır.

Bir doğa olayı olan yıldırım, can ve mal kaybına yol açabilmektedir. Yıldırımın zararsız bir şekilde toprağa iletilmesinde paratonerlerden yararlanılmaktadır. Paratoner, bina tepelerine takılan sivri uçlu metal bir çubuktur. Bu çubuk, iletken bir tel yardımıyla toprak içerisindeki metal plakaya bağlanır. Böylece yıldırım ile buluttan paratonere gelecek elektrik yükleri, binaya ve çevreye zarar vermeden toprağa aktarılır. Paratonerler; yüksek binalara, cami minarelerine ve yüksek gerilim hatlarına kurulabilir.

Elektrik Enerjisinin Üretimi

Televizyon, bilgisayar, fırın, bulaşık makinesi gibi elektrikli araçların kaynağı şehir elektriğidir. Şehir elektriğinin üretildiği yerlere güç santralleri adı verilir. Hidroelektrik, termik, jeotermal, nükleer ve rüzgâr santralleri elektrik enerjisinin üretildiği başlıca santrallerdir. Bu santrallerde hareket enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren araçlara jeneratör adı verilir. Jeneratörler yapısında bulunan türbin denilen sistemlerin dönmesiyle elektrik üretir.
Ülkemizin enerji üretiminde kullanılan hidroelektrik santrallerin avantajları; güvenilir, ucuz üretim maliyetli, gereksinime göre enerji üretebilen ve atık madde üretmediği için temiz olması olarak sıralanabilir. Ancak bu avantajların yanında hidroelektrik santrallerinin akarsudaki canlı yaşamına olumsuz etkileri de vardır. Santrallerin yüksek maliyetle uzun sürede inşa edilmesi de dezavantajlarından biridir.

Elektriğin Tasarruflu Kullanımı

Doğadaki elektrik enerjisi kaynakları sonsuz değildir. Bu kaynaklar bilinçli ve tasarruflu kullanılmadığında hem aile hem de ülke ekonomisi olumsuz etkilenir.
Elektrik enerjisi yaşamımızın her alanında kullanılmaktadır. Enerji kaynaklarının sınırlı olduğu düşünüldüğünde tüketimin artışı zamanla birtakım sorunlara neden olacaktır. Bu sorunların önlenmesi için elektrik enerjisi verimli kullanılmalıdır. Verimli kullanmak için bilinçli olmak ve tasarruf yapmak gerekmektedir.

İlginizi Çekebilecek Konular

Güncel Yazılı Soruları

Lgs Puan Hesaplama MEB (2020-2021)

LGS Deneme Sınavı PDF İndir

2020 YKS (TYT-AYT) Konuları ve Soru Dağılımları (ÖSYM)

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2021)

AYT Deneme Sınavları PDF İndir

Töder Türkiye Geneli (TYT-AYT) Denemeleri PDF

Lgs Puan Hesaplama MEB

Takdir Teşekkür Hesaplama

TYT Konuları ve Soru Dağılımları

AYT Konuları ve Soru Dağılımları

9-10-11. Sınıflar Bursluluk Sınavı Soruları 2021

İLGİLİ YAZILAR

Çevre Mühendisliği Bölümü Hakkında Bilgiler

Ana Başlıklar;Çevre Mühendisliği Bölümünün AmacıÇevre Mühendisliği Bölümünde Okutulan DerslerÇevre Mühendisliği Bölümü için Gereken NiteliklerÇevre Mühendisliği Bölümü Mezunlarının Kazandıkları Unvan ve Yaptıkları İşlerÇevre Mühendisliği Bölümü Mezununun