Doğu Anadolu Bölgesi Özellikleri

Share on twitter
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Doğu Anadolu Bölgesi Özellikleri

Doğu Anadolu Bölgesi Özellikleri

Türkiye’nin yedi coğrafi bölgesinden biri olan Doğu Anadolu Bölgesi: doğuda Ağrı Dağı’ndan, batıda Uzun yayla’ya, kuzeyde Doğu Karadeniz Sıradağları’nın iç sınırlarından, güneyde Güneydoğu Torosları’na kadar uzanır. Bir üçgeni andıran bölge yaklaşık 163.000 km2’lik yüzölçümüyle Türkiye’nin en büyük coğrafi bölgesidir. Türkiye’nin % 21’ini kaplar.

Kars, Ağrı, Van, Hakkari, Muş, Bingöl, Elazığ ve Tunceli illerinin tümü bölge sınırı içindedir. Bitlis ve Malatya illerinin bazı küçük bölümleri Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ne, Erzurum ve Erzincan illerinin bazı bölümleri de Karadeniz Bölgesi’ne taşar. Merkezleri komşu illerde yer alan Siirt, Diyarbakır, Adıyaman, Kahramanmaraş, Kayseri ve Sivas illerinin de bazı bölümleri Doğu Anadolu Bölgesi’nin sınırları içinde kalır.

Doğu Anadolu Bölgesi Yer Şekilleri

Yer şekillerini:sıradağlar, geniş platolar ve ovalarla çukur alanlar oluşturur. Ovaların çoğu genç faylarla sınırlandığından deprem alanlarıdır. Doğu Anadolu yüzey şekillerinin ana çizgileri, bölgeyi batı-doğu doğrultusunda boylayan yay biçimindeki dağ sıralarıyla meydana gelir. Bu dağ sıraları, alçak ve dalgalı düzlüklerle birbirinden ayrılırlar. Bu düzlükler üzerinde ayrıca dağ kütleleri yükselir, aralarına da çukur ovaları girer. Yüzey şekillerinin genel doğrultusuna göre, Doğu Anadolu rölyefi kuzeyden güneye şöyle takip edilebilir:

1. Kuzeybatıda Kuzey Anadolu Dağları’nın Doğu Anadolu yaylasına komşu olan iç sırası: bölgenin sınırı içerisinde uzanan Kelkit Çoruh Dağları: Kızıldağ (3.025m). Çimen(2.700m) dağları ve daha ötede Çoruh Oltu havzasındaki dağlar.

2. Bu dağların gerisinde Erzurum Kars yaylası. Çoğu yerde lav örtüsüyle kaplı: yüksl. 1.5002.000 m. Yayla üzerinde basık dağ sıraları: Dumludağ (3.200m), Allahüekber dağı (3.111m), Kısırdağ (3.150m) gibi: yayla içine girmiş çukur ovaları: Erzincan Ovası (yüks:1.200), Erzurum Ovası (yüks: 1.800-1.900m), Pasinler Ovası (1.650m), Sürmeliçukur Iğdır Ovası.

3. Doğu Anadolu’nun ortasında Karasu (Fırat) ve Aras vadilerine güneyden paralel olarak uzanan büyük sırt: Karasu Aras dağları. Bunlar Monzur (3.250m), Mercan (3.463m dağlarıyla başlayıp Palandöken (3.017m). Çakmak (3.060m), Perli (3.200m) dağı üzerinden Ağrı volkan kütlesine kadar uzanır. Büyük Ağrı konisi Türkiye’nin en yüksek doruğudur (5.165m). Karasu Aras dağları, güney batıda Uzunyayla yöresindeki kesintiden sonra Orta Toroslar’a bağlandığı gibi, doğuda Ağrı volkan kütlesi ötesinde İran ortasındaki dağlara devam eder.

4. Sözü geçen merkezi sırtın güneyinde Van Gölü havzası ve bunun batısında Murat havzası. Her iki havza da güneyde, güneydoğu Toros yayına dayanır: Ağrı Nemrut dağları arasında sıralanan bir sönmüş volkan dizisi ( Tendürek 3.542m, Süphan dağı 1.200.000 ölçekli harita ya göre 4.434m, Nemrut dağı 2.802m) ile birbirinden ayrılır. Van Gölü havzası, doğuda İran sınır dağlarında yüksekliği 3.000m’yi aşan tepelere dayanan yüksek bir yayla (Erk dağı 3.200m) ile batıda Van Gölü’nün kapla dığı geniş bir çukur alandan meydana gelir. Murat havzasında ise Murat ırmağı boyunca uzanan sıra ovalar arasında Bingöl (3.200m) gibi dağ kütleleri göze çarpar. Doğu Beyazıt ovası (2.000m), Karaköse Eleşkirt ovası (1.650m), Malazgirt ovası (1.500m), Muş ovası (1.200m), Elazığ ovası veya Uluova (1.050m).

5. Güneydoğu Toroslar, Doğu Anadolu’yu güneyden sınırlayan bir yaydır. Batı kesiminde geniş ve orta derecede yüksek (Malatya dağları: Akdağ 2.605m),orta kesiminde dar ve az yüksek (Maden dağları: Hazarbaba dağı 2.285m), doğuya doğru gitgide geniş ve çok yüksektir.(Bitlis dağları 3.500, Hakkari dağları: Cilo dağının Reşko tepesi 4.168m). Ovalar ve platolar Bölgede dağlardan sonra en fazla alan kaplayan yer şekli platolardır. Platolar, Fırat ve Aras nehirlerinin kolları tarafından parçalanmıştır. En büyük platosu ”Erzurum Kars Platosu”dur.

Bölgede yer alan dağ kuşakları arasındaki çöküntü oluklarında ovalar yer almaktadır.

Birinci çöküntü kuşağını: Ardahan, Göle ve Çıldır Gölü

İkinci çöküntü kuşağını: Erzurum, Erzincan, Pasinler, Horasan ve Iğdır Ovaları

Üçüncü çöküntü kuşağını ise: Malatya, Elazığ, Bingöl, Muş ve Van Gölü çanakları ve bunlar içerisinde yer alan ovalar oluşturur.

Doğu Anadolu Bölgesindeki Akarsular ve Göller

Akarsular ve göller: Doğu Anadolu Bölgesi’nde yer alan Aras ve Kura nehirleri sularını ülkemiz toprakları dışarısında Hazar Denizi’ne dökerler. Fırat, Dicle ve Zap nehirleri ise sularını yine ülkemiz dışarısında Basra Körfezi’ne dökerler.

Bölge akarsularının rejimi düzensizdir. Bunun nedeni: yağış rejiminin düzensizliği ve kış yağışlarının kar şeklinde düşmesidir. Kışın yağan karlar erimeden uzun süre yerde kaldığı için akarsuların debileri azalmaktadır. İlk bahar ve yaz aylarında eriyen karlar akarsuların debilerinin yükselmesine ve coşkun bir şekilde akmasına yol açar.

Bölge akarsularının hidroelektrik enerji potansiyeli yüksektir. Bunun nedeni: yükselti ve eğimlerinin fazla olmasıdır.

Bölgedeki fay hatları üzerinde göller oluşmuştur. Türkiye’nin en büyük gölü olan Van Gölü başta olmak üzere Çıldır, Nazik, Erçek, Hazar, Balık ve Bulanık gölleri bölge sınırları içerisinde yer alır. Van Gölü Türkiye’nin ikinci büyük kapalı havzasını oluşturur.

Doğu Anadolu Bölgesindeki İklim

Doğu Anadolu iklimi, çok sert olarak özetlenebilir. Mevsimler ve gündüz gece arasındaki ısı farkları çok fazladır. Yazlar ova kesimlerinde gündüzleri pek sıcak olur.(Malatya en sıcak ayının ortalama sıcaklığı 29 C, maksimum gölgede 41 C), fakat yayla kesimlerinde daha serin geçer (en sıcak ay ortalaması 17 C ve gölgede 34 C). Kışlar her yerde çok soğuk ve sürekli, kuzeydoğuya doğru daha serttir.

Denizlerden uzaklığı yüzünden az yağışlı olmakla birlikte bölgenin dağlık yapısı İç Anadolu‘ya göre yağış bakımından bir üstünlük sağlar. Özellikle dağların yağış getiren rüzgarlara açık olmayan yamaçlarında ve çukur alanlarda az (Malatya 371mm, Iğdır 255mm, Erzurum 471mm, Van 378mm): örneğin Güneydoğu Toroslar’ın güneybatıya bakan yüzeyinde pek boldur. (Sason 1.216mm, Lice 1.194 mm). Yağış rejimi bakımından Doğu Anadolu’nun büyük bir kısmında (Güneydoğu Anadolu ve Akdeniz Bölgesi’de, hatta İç Anadolu’da olduğu gibi) yaz mevsimi kurak geçer, yağışlar kış mevsiminde olur: bazen de kışla beraber ilkbahar aylarına kayar (Gecikmiş Akdeniz rejimi). Yalnız bölgenin kuzeydoğu kesiminde (Erzurum-Kars Bölümü) bu bakımdan önemli bir değişiklik olur: yaz kuraklığı silinir, yaz en yağışlı mevsim haline gelirken kurak mevsim kalmamakla beraber kış en az yağışlı mevsim olur.

İklimin bu durumu, tabii bitki örtüsünde ormanların neden az yer tuttuğunu (alçak yerlerde yazların kuru ve çok sıcak geçmesi, yüksek kesimlerde yazların kısa ve serin geçmesi) aydınlatır.

Doğu Anadolu Bölgesinin Bitki Örtüsü

Bölgenin doğal bitki örtüsü bozkırdır. İlkbahar yağışlarıyla yeşeren bozkırlar yaz yağışlarıyla sararırlar. Yüksek kesimlerde (Erzurum Kars yaylası) uzun boylu dağ çayırları görülür. Bölgede sarıçam ormanları da bulunur. Yağışların fazla olduğu dağ eteklerinde meşe ormanlarına rastlanır. Bölge Türkiye ormanlarının %11’ine sahip olup, orman alanları bakımında 5. sırada yer alır.

Doğu Anadolu Bölgesinde Nüfus ve Yerleşme

Doğu Anadolu Bölgesi en az nüfuslu ikinci bölgemizdir. Yaklaşık 5 milyon nüfusu ile km2’ye 34 kişi düşer. Nüfus yoğunluğu en az olan bölgemizdir. Bunun nedeni: nüfus miktarının az, bölge yüzölçümünün fazla olmasıdır.

Bölgede kırsal nüfus şehir nüfusundan fazladır. Diğer bölgelere sürekli göç verir. Bunun nedeni: iş imkanlarının sınırlı olmasıdır.

Nüfus, bölgenin kuzey ve güneyindeki çöküntü ovalarında toplanmıştır. Erzurum, Erzincan: Malatya, Elazığ, Ağrı, Iğdır, Kars, Van, Bitlis, Bingöl, Tunceli, Hakkari, Şırnak, Ardahan bölgedeki başlıca il merkezleridir.

Bölgenin kırsak kesimlerinde hayvancılığın yoğun olarak yapıldığı kom ve mezra yerleşmeleri vardır. Kırsal yerleşim alanları küçük ve dağınık birimler halinde dağ etekleri ve vadi boylarına dağılmıştır.

Doğu Anadolu Bölgesi Haritası

doğu anadolu bölgesi haritası

Marmara Bölgesi Özellikleri
Karadeniz Bölgesinin Genel Özellikleri
İç Anadolu Bölgesi Özellikleri
Güneydoğu Anadolu Bölgesi Özellikleri
Ege Bölgesi Özellikleri
Akdeniz Bölgesi Özellikleri

İLGİLİ YAZILAR

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı
Araştırma
Editör

9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022

Ana Başlıklar;9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı 2021-2022Kurs Planları Nasıl Hazırlanırİlginizi Çekebilecek Konuları 9. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı DYK Kurs Planı