The news is by your side.

- Advertisement -

Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı

Cümlenin Öğeleri Konu Anlatımı

Bir duygu, düşünce veya durumu tam olarak anlatan sözcük ya da söz öbeklerine cümle (tümce) denir. Cümleyi oluşturan, duygu ve düşüncelerin ifadesini kolaylaştıran unsurlara ise öge denir.
Bir cümlede yer alabilecek ögeler yüklem, özne, nesne ve tümleçlerdir. Bunlardan yüklem ve özne temel ögeler, nesne ve tümleçler yardımcı ögelerdir.
Şimdi bunların özelliklerinin neler olduğunu ayrı ayrı görelim.

Yüklem

Cümlede kip ve zaman bildirerek yargıyı ortaya koyan temel unsurdur. Tek başına cümle özelliği gösterir. Diğer ögeler yüklemin tamamlayıcısı durumundadır. Cümlede yüklemi bulmak için herhangi bir ögeye soru soramayız. Onu çekimli durumda bulunan sözcüklerden anlarız.

“Bu konuyu biliyorum.

cümlesinde altı çizili sözcük, “bilmek” eyleminin şimdiki zamanla çekimlendiğini gösteriyor. Öyleyse yargı bildiriyor demektir ve yüklemdir.
Cümlede ögeleri bulurken söz grupları beraber düşünülmelidir.

“Bugün iş yerinde babama yardım ettim.

cümlesinde altı çizili söz birleşik fiil olduğu için,

“Çiftçinin ambarı sabanın ucundadır.”

cümlesindeki altı çizili söz isim tamlaması olduğu için bölünemez ve bu şekilde yüklem olur.

Özne

Cümlede yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da oluş içinde bulunan ögedir. Cümlenin temel ögesidir. Cümlede özneyi bulmak için yükleme “kim” ve “ne” sorularını sorarız.

“Bu ayakkabıyı bana annem aldı.”

cümlesinde “aldı” yüklemdir. Özneyi bulmak için yükleme “Alan kim?” diye soruyoruz. “Annem” cevabını alıyoruz. Öyleyse cümlenin öznesi bu sözcüktür.

“Masadaki kitap yere düştü”

cümlesinde “düştü” yüklemdir. Yükleme “Düşen ne?” diye sorduğumuzda “masadaki kitap” cevabını alrız yani özneyi bulmuş oluruz.

Nesne

Cümlede yüklemin bildirdiği işten etkilenen ögedir. Yükleme sorulan “kimi, neyi, ne” sorularına cevap verir. Nesneler hâl ekini alıp almamalarına göre iki grupta incelenir.

 

Belirtili Nesne

Nesne görevinde bulunan söz, “i” hal ekini almışsa buna belirtili nesne denir. “Kimi, neyi” sorularna cevap verir.

“Bu kalemi arkadaşından almış.”

cümlesinde “Neyi almış?” sorusuna cevap veren “bu kalemi” sözü “-i” hâl ekini aldığından belirtili nesnedir.

“Ahmet’i bugün gördüm.

cümlesinde “Kimi görmüş?” sorusuna cevap veren “Ahmet’i” sözü “-i’ hâl ekini aldığından belirtili nesnedir.

 

Belirtisiz Nesne

Nesne görevinde bulunan söz “-i” hâl ekini almamışsa nesne, belirtisiz nesnedir. Özne bulunduktan sonra sorulan “Ne” sorusuna cevap verir.

“Babam sabahları gazete okur.”

cümlesinde “gazete” sözcüğü hâl eki almamış ve belirtisiz nesne olmuştur.

 

Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı)

Yüklemin yöneldiği, bulunduğu, çıktığı yeri gösteren ögedir. Yükleme sorulan “-e”, “-de” ve “-den” hâl eklerini alan ve “kime, kimde, kimden, nereye, nerede, nereden vb.” sorulara aynı ekleri alarak cevap veren sözcük ya da söz öbekleri dolaylı tümleç görevinde bulunur.

“Kardeşim bilmediği konuları bana sorardı.”

cümlesinde altı çizili ögeyi bulabilmek için yükleme “kime” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “bana” sözü dolaylı tümleçtir.

“Babam, sabah erkenden evden çıkmıştı.”
cümlesinde altı çizili ögeyi bulabilmek için yükleme “nereden” sorusunu soruyoruz. Soru da cevap da aynı eki almış. Öyleyse “evden” sözü dolaylı tümleçtir.

Zarf Tümleci( Zarf Tamlayıcısı)

Yüklemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü, koşulunu vb. bildiren ögedir. Zarf tümlecini bulmak için yükleme “ne zaman, nasıl, niçin, ne kadar, neden, hangi takdirde” gibi sorular sorarız.

“Kışın bilgisayar kursuna katılacağım.”
cümlesindeki altı çizili zarf “ne zaman”;

“Dağcılar zirveye ağır ağır ilerliyor.”
cümlesindeki altı çizili zarf “nasıl”;

“Sizi bu parkta iki saat bekledim.”
cümlesindeki altı çizili zarf “ne kadar” sorusuna cevap vermiştir.

Ara Söz (Ara Cümle)

Cümleyi söylerken söz arasına sıkıştırılan, bazen bir ögenin açıklayıcısı, bazen cümle dışı unsur olan söz veya söz öbeklerine ara söz denir. Eğer bu söz bir cümle ise “ara cümle” diye de adlandırılır. Ara söz ve ara cümleler iki virgül ya da iki kısa çizgi arasında verilir.

“Dünyaya geldiğim o güzel şehri, İstanbul’u, asla unutamam.”
cümlesinde “İstanbul’u” ara sözü, cümlenin nesnesinin açıklayıcısı olarak kullanılmıştır.

“Bu mahalleye, Bulgurlu’ya, tam sekiz yıl önce taşındım.”
cümlesinde “Bulgurlu’ya” ara sözü cümlenin yer tamlayıcısın açıklayıcısı olarak kullanılmıştır.

 

Cümle Vurgusu

Cümlede asıl anlatılmak istenen öge vurgulanır. Biz konuşurken önemsediğimiz ögeyi cümlenin herhangi bir yerinde ses tonumuzu yükselterek vurgulayabiliriz. Ancak yazıda bunu yapamayacağımızdan, vurgulamak istediğimiz ögeyi yük leme yaklaştırırız. Yani cümlede yükleme en yakın öge, vurgulanan ögedir.

“Annem bizi dün parka götürdü.”
cümlesinde dolaylı tümleç;

“Annem bizi parka dün götürdü.”
cümlesinde zarf tümleci;

“Annem parka dün bizi götürdü.”
cümlesinde nesne;

“Dün parka bizi annem götürdü.
cümlesinde özne vurguludur.

2021 LGS Konuları ve Soru Dağılımları (MEB)

» LGS Puan Hesaplama

Test Soruları

⇒ 8. Sınıf Cümlenin Ögeleri Testi Çözmek İçin 8. Sınıf Cümlenin Ögeleri Test Soruları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 5. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 5. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz

⇒ 6. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 6. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe test soruları çözmek için 7. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ 8. sınıf Türkçe testleri çözmek için 8. Sınıf Türkçe Testleri Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ Tüm sınıfların Türkçe testlerini görmek için Türkçe Testi Çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Türkçe Konuları

⇒ 5. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 5. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 6. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 6. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 7. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 7. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

⇒ 8. Sınıf Türkçe Konularını Görmek İçin 8. Sınıf Türkçe Konuları Sayfamızı Ziyaret Edebilirsiniz.

Sözel Mantık Soruları çözmek için sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

⇒ LGS Türkçe deneme soruları çözmek için LGS Türkçe Deneme çöz sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Cümlenin Ögeleri Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Türkçe Çalışma Kağıdı indirmek için linke tıklayın.

Yoruma kapalı.