Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme

Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme adlı bu yazımızı okuduktan sonra Sizlere daha iyi hizmet verebilmek adına eksiklerimizi bize bildirmenizi ayrıca Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme adlı yazımıza eklenmesini istediğiniz konuları bizlerle paylaşmanızdan memnuniyet duyarız.

Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

İnsanda Üreme Büyüme ve Gelişme

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

İnsanda Üremeyi Sağlayan Yapı ve Organlar

Canlıların kendisi gibi benzer varlıklar oluşturmasına üreme denir. Üreme tüm canlılar için ortak özellitir ve canlıların devamlılığını sağlar. Canlılar neslini devam ettirebilmek için çoğalmak zorundadır.
İnsanlarda üreme, erkek ve dişi üreme organları tarafından sağlanmaktadır. Her ne kadar bu iki üreme organlarında farklılık göze çarpsada ikisinin de amacı üreme hücrelerini oluşturmaktır. Erkek üreme organına testis (erbezi) denilirken , dişi üreme organına ise yumurtalık (ovaryum) denir. Erkek üreme organının bir bölümü vücut içinde, bir bölümü vücut dışındayken dişi üreme organında ise yalnızca vücut içindedir.

Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme

a. Yumurtalık: Dişi üreme organıdır. Sağda ve solda olmak üzere iki tanedir. Dişi üreme hücresi olan yumurtayı oluşturur.
b. Yumurta Kanalı: Döllenmenin gerçekleştiği yerdir. Yumurtalıklarda oluşan yumurtanın döl yatağına ulaşmasını sağlar.
c. Döl Yatağı (Rahim): Döllenme sonucu oluşan zigotun yerleştiği yerdir. Kaslı yapısı sayesinde zigotun gelişmesine olanak sağlar.
d. Vajina: Döl yatağının dış ortama açıldığı kısımdır. Esnek yapıdadır.

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

canlılarda üreme büyüme ve gelişme

Erkek Üreme Organ ve Yapıları

a. Testis: Erkek üreme organıdır. İki tanedir. Erkek üreme hücresi olan spermi oluşturur. Vücut dışındadır.
b. Salgı Bezleri: Spermin hareketini kolaylaştırmak için salgıladığı sıvı ile kaygan bir ortam oluşturur.
c. Sperm Kanalı: Testislerde oluşan spermi penise taşır.
d. Penis: Spermlerin ve idrarın vücut dışına çıkmasını sağlar. Vücut dışındadır.

İnsanda Erkek ve Dişi Üreme Hücreleri

Dişi üreme hücresi yumurta, erkek üreme hücresi spermdir.

Sperm, Yumurta, Zigot, Embriyo ve Bebek Arasındaki İlişki

Erkek üreme organında mayoz sonucu oluşan spermler, dişi bireyin döl yatağından yumurtalık kanalına doğru ilerler. Milyonlarca spermden yaklaşık beş yüz kadarı yumurtaya ulaşabilir. Bu spermlerden bir tanesi yumurta zarını eriterek yumurtanın içine girer. Spermin çekirdeğindeki kromozomlarda taşınan kalıtsal bilgiler, yumurtanın çekirdeğindeki kalıtsal bilgilerle birleşir. Yumurta ve spermin çekirdeklerinin birleşip kaynaşmasına döllenme denir. Döllenme sayesinde anne ve babadaki genetik bilgiler yavru bireylere aktarılır.

Döllenmiş yumurtaya zigot denir. Zigotun mitoz ile gelişmesi sonucu embriyo oluşur. Fetüs embriyonun ikinci aydan sonraki adıdır. Daha sonra bebek olgunlaşır ve dünyaya gelir.

Embriyo, annenin döl yatağında gelişirken gerekli besin ve oksijeni plesentadan sağlar ve atık maddeleri de plesentadan uzaklaştırır. Plesenta, döl yatağındaki özel dokulardır.

İnsanlarda kütle ve hacim artışına büyüme, büyürken yapı ve organlarımızın işlevini yerine getirebilecek duruma gelmesine ise olgunlaşma denir. İnsanların farklı dönemlerinde büyüme ile birlikte bazı organlarının değişerek kullanılabilir hâle gelmesi sürecine ise gelişme denir.

Bitki ve Hayvanlarda Üreme Büyüme ve Gelişme

Canlılığın temel özelliklerinden biri olan üreme, canlı sayısının artmasını ve kalıtsal özelliklerin yeni oluşacak bireylere aktarılmasını sağlar. Canlılarda üreme, eşeysiz ve eşeyli üreme olmak üzere iki şekilde gerçekleşir.

Eşeysiz Üreme

Bu üreme çeşidinde erkek ve dişi üreme hücreleri görev almaz, yani döllenme yoktur. Tek bir canlının döllenme olmadan kendine benzer yeni canlılar oluşturmasına eşeysiz üreme denir. Eşeysiz üreme çeşitlerini, birlikte inceleyelim.

Bölünerek Üreme

Tek hücreli canlılar belli bir büyüklüğe ulaştığında ikiye bölünerek çoğalır. Oluşan yeni canlıların büyüklükleri birbirinden farklı olabilir.

Tomurcuklanarak Üreme
Bu üreme çeşidi, ana canlının vücudunda oluşan bir çıkıntıdan yeni canlıların oluşması şeklindedir. Oluşan yeni canlı, ana canlı ile beraber de yaşayabilir, ana canlıdan ayrı da yaşayabilir.

Vejetatif Üreme

Bitkilerin dal, yaprak ve gövdelerinden alınan parçanın köklendirilerek toprağa dikilmesiyle ana canlıyla aynı özelliklere sahip yeni bitkilerin oluşması şeklinde gerçekleşen üreme şeklidir.
Gül, patates, çilek, söğüt, kavak, yer elması, asma, kuru soğanın yeşil yaprak oluşturması vejetatif üreyen canlılara örnek verilebilir.

Menekşeden alınan yaprağın köklendirilerek toprağa dikilmesi, yani menekşe bitkisinin vejetatif üreme sonucu çoğaltılmasıdır.

Rejenerasyonla (Yenilenerek) Üreme

Bir canlının kopan her bir parçasının kendisini tamamlayarak ana canlıyla aynı kalıtsal özelliklere sahip yeni canlılar oluşturmasına rejenerasyonla üreme denir.

Kertenkelenin tehlike anında kuyruğunu bırakarak düşmanını yanılttığını biliyor muydunuz? Kertenkele kopan kuyruğunu bir süre sonra tamamlar ancak kopan kuyruktan başka bir kertenkele oluşmaz. O yüzden bu olay, rejenerasyonla üreme değil sadece rejenerasyondur.

Aynı şekilde Meksika semenderi de kopan kol ve bacaklarını bir süre sonra yeniler. Bu olay da bir rejenerasyondur. Kırılan kolun bir süre sonra iyileşmesi, bir kısmı alınan karaciğerin kendisini tamamlaması, rejenerasyon örnekleridir.

Eşeyli Üreme

İki farklı cinsiyete ait üreme hücrelerinin birleşmesiyle yeni canlılar oluşmasına eşeyli üreme denir. Oluşan yeni canlı, ana canlılardan farklı kalıtsal özelliklere sahiptir. Bitkilerde meydana gelen eşeyli üremeyi, birlikte inceleyelim.

Bitkilerde Üreme

Bitkiler çiçekli ve çiçeksiz olmak üzere iki sınıfta incelenir. Çiçeksiz olan bitkiler, vejetatif üreme ile çoğalırken çiçekli bitkilerde çiçek, bitkinin üreme organı olduğu için bu tür bitkiler bazı olaylar ile eşeyli olarak çoğalır. Aynı zamanda, eşeyli üreyen çiçekli bitkilerden bazıları eşeysiz olarak da üreyebilir.

Çiçekli Bitkilerin Kısımları

Tozlaşma ve Döllenme

Polenler, polen kesesi içerisinde gelişimini tamamladıktan sonra, polen kesesini patlatır ve polen tanecikleri etrafa dağılır. Etrafa dağılan bu polen tanecikleri; böcek, kuş, su, rüzgâr veya insanların bitkileri koklaması sırasında diğer çiçeklerin tepeciğine veya aynı çiçeğin dişi organının tepeceğine taşınır. Bu şekilde, çiçek tozlarının erkek üreme organı olan başçıktan, dişi organın kısımlarından olan dişicik tepesine gelmesi olayına tozlaşma denir.

Cansız olan varlıklardan rüzgâr, su gibi etmenler de polenlerin uçuşup başka yerlere taşınmasını sağlar. Bu olaylar tozlaşmayı sağlayan örnekler olarak verilebilir.
Dişicik tepesine gelen polenler burada tepeciğin nemli olmasından dolayı çatlar. Polenler, polen tüpü adı verilen bir borucuk oluşturur. Polen içerisindeki sperm hücresi bu borucuktan geçerek yumurtalık içindeki yumurta hücresi ile birleşir. Bu olaya döllenme adı verilir. Döllenen yumurtaya da zigot denir. Zigottan embriyo gelişir. Daha sonra, embriyonun etrafı sert bir kabukla çevrilerek tohum meydana gelir. Bu tohum içerisinde embriyo ve yeni bir bitkinin oluşması sürecinde kullanacağı besin bulunur. Tohumu, tohum kabuğu sarar. Tohumla birlikte yumurtalıkta besin birikirse meyve meydana gelir. Meyve tohumu sardığı için korur, aynı zamanda tohumun dağıtılmasını sağlar.

Tohumların Yayılma Yolları

Tohumlar, uygun olmayan şartlarda uyku hâlindedir ve çimlenemez. Tohumlar şekil, büyüklük ve renk olarak farklılık gösterirken aynı zamanda canlılığını koruma süresi olarak da değişkendir. Bazı meyvelerin bir tane tohumu varken bazılarında ise birden çok sayıda tohum içerir. Örneğin, domateste çok fazla sayıda tohum varken erikte bir tane tohum vardır

Çimlenme

Tohumun içinde embriyonun ve besinin bulunduğunu daha önce öğrendik. Embriyo kendisi için uygun şartlar sağlandığında gelişir ve yeni bir bitki oluşturur. Bu olaya çimlenme adı verilir.
Çimlenme için gerekli olan şartlar; uygun sıcaklık, su (nem) ve hava (oksijen) dır.

Bir bitkinin büyüyüp gelişmesine etki eden faktörler çevresel ve kalıtsal olmak üzere ikiye ayrılır. Atmosferdeki gazlar, ışık, sıcaklık, su ve mineraller çevresel faktörler iken yaprağın yapısı ve büyüklüğü kalıtsal faktörlerdir.

Hayvanlarda Üreme, Büyüme ve Gelişme

Hayvanlar, omurgasız ve omurgalı olmak üzere iki sınıfta incelenebilir. Bu canlılar nesillerini devam ettirmek için ürer. Omurgasız olan canlıların bazılarında eşeysiz üreme gerçekleşirken, bazılarında ise eşeyli üreme görülür. Örneğin; hidra tomurcuklanarak ürerken, eklem bacaklılar ve böcekler eşeyli ürer. Bu canlılarda yavru bakımı yoktur.
Omurgalı hayvanlarda ise eşeyli üreme görülür. Omurgalı canlıların çoğalma şekli ve yavru bakımı açısından özellikleri aşağıda özetlenmiştir:

Balıklar

Balıklar, erkek ve dişi üreme hücrelerini suya bırakır. Bu üreme hücreleri suda birleşir. Balıklarda yavru bakımı yoktur, diyebiliriz.Balıklar genellikle yumurta ile çoğalırken bazı balıklar da yavrularını doğurarak dünyaya getirir. Örneğin, lepistes balığı doğurarak çoğalır.

Kurbağalar

Kurbağanın üremesi suda meydana gelir. Yumurta ve sperm hücrelerinin birleşmesiyle kurbağanın üremesi başlar. Kurbağanın gelişim aşamasındayken farklı şekillerde olduğu görülür. Yandaki görsel de bu aşamalardan biridir. Kurbağalarda meydana gelen bu değişimi başkalaşım başlığı altında göreceğiz. Kurbağalar da balıklar gibi çok sayıda yumurta üretir.
Bu yumurtadan çıkan kurbağalara ana canlılar bakmaz. Yani, kurbağalarda yavru bakımı yoktur.

Hayvanlarda Üreme Büyüme ve Gelişme

Sürüngenler

Sürüngen sınıfında yer alan canlılar yılanlar, timsahlar, kertenkeleler ve kaplumbağalardır. Sürüngenlerin vücutları kalın pullu deriyle kaplıdır. Yumurtlayarak çoğalır.
Sürüngenler, bazı canlılar gibi yumurtaları üzerine kuluçkaya yatmaz. Gelişimini tamamlayan yavru canlı, yukarıda verilen görseldeki gibi yumurtasını kırarak dışarı çıkar. Ana canlı, yumurtadan çıkan yavru ile ilgilenmediği için yavru bakımı yoktur.

Kuşlar

Yumurta denildiğinde aklımıza ilk olarak tavuk geliyor. Ancak penguen, deve kuşu, hindi, leylek, ördek, güvercin, serçe, kanarya gibi canlılar da birer kuştur. Bu canlılar da yumurtlayarak çoğalır.
Ana canlı, yumurtadan çıkan yavrusuna sürekli yiyecek getirir. Belki böyle bir durumu daha önce görmüşsünüzdür. Yandaki görselde görüldüğü gibi ana canlı, ağzıyla getirdiği mamayı yavrusuna vererek onu bir süre besler ve korur.

Memeliler

Memeliler de doğurarak çoğalır. Dünyaya gelen yavru canlı, bir süre sütle beslenir ve kendi ihtiyaçlarını giderene kadar ana canlı tarafından bakılır. Bu yüzden memelilerde yavru bakımı vardır.
Memeliler doğurarak çoğalır. Ancak bir gagalı memeli olan ornitorenk yumurtlayan bir memelidir. Kangurularda da yavrular gelişimini tamamlamadan doğdukları için bir süre annesinin kesesinde bulunmak zorundadır. Gelişimini tamamlayan yavru kanguru keseden çıkar.

Başkalaşım

Bazı canlılar dünyaya geldiklerinde ana canlıya benzemez. Bu yavru canlılar, ana canlıya benzeyinceye kadar bazı değişiklikler geçirir. Canlılarda meydana gelen bu değişim başkalaşım olarak adlandırılır.
Kurbağa, kelebek, sinek ve güve gibi canlılarda bu başkalaşım olayı görülür. Yumurta içerisinde yeteri kadar besin bulunamadığı için tam olarak gelişemeyen yavrular, dışarıdan besin alarak gelişimini tamamlar. Yarı gelişen yavrulara larva denir.

İlginizi Çekebilecek Konular

Güncel Yazılı Soruları

Lgs Puan Hesaplama MEB (2020-2021)

LGS Deneme Sınavı PDF İndir

2020 YKS (TYT-AYT) Konuları ve Soru Dağılımları (ÖSYM)

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2021)

AYT Deneme Sınavları PDF İndir

Töder Türkiye Geneli (TYT-AYT) Denemeleri PDF

Lgs Puan Hesaplama MEB

Takdir Teşekkür Hesaplama

TYT Konuları ve Soru Dağılımları

AYT Konuları ve Soru Dağılımları

9-10-11. Sınıflar Bursluluk Sınavı Soruları 2021

Canlılarda Üreme Büyüme ve Gelişme

No comment