Basit Makineler

Basit Makineler

Basit Makineler adlı bu yazımızı okuduktan sonra Sizlere daha iyi hizmet verebilmek adına eksiklerimizi bize bildirmenizi ayrıca Basit Makineler adlı yazımıza eklenmesini istediğiniz konuları bizlerle paylaşmanızdan memnuniyet duyarız.

Basit Makine nedir ve özelikleri nelerdir

Çok az parçacıktan meydana gelen ve sadece tek bir kuvvet çeşidini kullanan makinelere “Basit makine” denir.

Basit Makinelerin Özellikleri Nelerdir?

Basit makinelerde, uygulanan kuvvetin büyüklüğü (şiddetini) ve yönü değiştirilerek iş yapma kolaylığı sağlanır.
Basit makinelerde yoldan, hızdan, kuvvetten, zamandan kazanç sağlanmasına rağmen iş veya enerjiden kazanç sağlamak mümkün değildir.
Kuvvetten kazanç varsa, yoldan aynı müktarda kayıp vardır.(ters etki)
Yoldan kazanç varsa, kuvvetten aynı miktarda kayıp vardır.(ters etki)
Yapılan işi çok değişik enerjilere çevirebilir. (Enerji dönüşümü olabilir.)
Basit makineye uyguladığımız kuvvete giriş kuvveti, basit makineden elde ettiğimiz kuvvete de çıkış kuvveti denir.
Basit makineler enerji tasarrufu sağlamaz. (Az enerji ile fazla iş yapılamaz.)

basit makineler
 

Kuvvet Kazancı Nedir

Giriş kuvveti, çıkış kuvvetinden küçük ise kuvvet kazancı vardır.
Uygulanan kuvvet, yükten küçük ise kuvvet kazancı vardır.
Kuvvet kazancı= Yük/Kuvvet veya Kuvvet kolu/Yük kolu ‘dur.
Kuvvet kazancı 1’den büyük ise kuvvet kazancı vardır, küçükse kuvvetten kayıp vardır.
100 Newton ağırlığındaki cismi 50 Newton kuvvet uygulayarak kaldırdığımızda kuvvet kazancı elde ederiz.
 

Makaralar

Çevresinden bir ip geçirilen, bir eksen etrafında dönebilen ve cisimleri yükseğe kaldırmak için kullanılan basit makinelere makara denir.
 

Sabit Makaralar

Sabit bir yere asılarak kullanılan makara çeşidine sabit makara denir.
Uygulan kuvvet, yükün ağırlığına eşittir. (Yük = Kuvvet)
Sabit makaralar kuvvetin yönünü değiştirir.(Kuvvet aşağı yük yukarı hareket etmektedir.)
Kuvvetten ve yoldan kazanç sağlanamaz. (Kuvvet kazancı = 1)
Sabit makaralar, sadece kuvvetin yönünü ve doğrultusunu değiştirdikleri için iş yapma kolaylığı sağlar.
Makaranın ağırlığı kuvveti ve yükü değiştirmez.
Makara çapı kuvvete etki etmez.
Makaradan çekilen ipin yönü kuvveti etkilemez.

sabit makaralar
 

Sabit Makara Kullanım Alanları

Bayrak direklerinde,İnşaatlarda,Gemilerde ve Kuyularda Dağcılar Stor perde de sabit makara kullanılmaktadır.
 

Hareketli Makaralar

Hareketli makaralar da yük, makara ile beraber hareket eder.
Kuvvetten iki kat kazanç yoldan iki kat kayıp vardır.
Kuvvet kazancı = 2’dir.
Yükü 2 metre yukarı çıkarmak için, ip 4 metre çekilmelidir.
Hareketli makarada kuvvetin yönü değişmez. (Yük ile kuvvet aynı yönlüdür.)
F = Yük / 2 (Kuvvet yükün yarısıdır.)
Makara ağırlığı önemsendiği durumlarda makara ağırlığı yüke ilave edilir.
Makara çapı kuvveti etkilemez.

hareketli-makaralar
 

Palangalar

Hareketli ve sabit makaraların birlikte kullanıldığı sistemlerdir.
Kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
Kuvvet kazancı hareketli makara sayısına göre değişir, sabit makara etkilemez.
Kuvvetin yönü çekilen ip aşağı yönlü ise değişir, yukarı yönlü ise değişmez.
Palangalar sabit noktaya bir yerden bağlanmıştır.
Palangalar hareketli ve sabit makaradan oluşan bileşik makinedir.

Not: Makaralarda aynı iplerdeki gerilmeler eşittir.

Kuvvet = Toplam yük / Yükü çeken ip sayısı
F = P / Yükü çeken ip sayısı

Palangalarda kuvvet nasıl bulunur
Hareketli ve sabit makaralar arasına çizgi çekilir.
Aralarındaki ip sayılır.
En son ip aşağı yönlü ise sayılmaz, yukarı yönlü ise sayılır.
Yük ip sayısına bölünür.

Örnek: Aşağıdaki palangada 120 N yükü kaç N’lik kuvvetle çekebiliriz, kuvvet kazancı nedir?

CEVAP

Palanga Kullanım Alanları
Vinç
Asansör gibi araçlarda kullanılır.

palangalar
 

Kaldıraçlar

Kaldıraçlar destek denilen sabit noktalar üzerinde hareket eden çubuklardır.

Kuvvet kolu
Kuvvet uygulanan nokta ile destek noktası arasındaki kola kuvvet kolu denir.
Kuvvet kolu ne kadar uzunsa kuvvet kazancı o kadar fazla olur.

Yük kolu
Destek ile yük arasındaki kola ise yük kolu adı verilir.

Kaldıraçlarda formül

Kuvvet x Kuvvet kolu = Yük x Yük kolu

Kaldıraçlar destek noktasının yerine göre tek taraflı kaldıraçlar ve çift taraflı kaldıraçlar olmak üzere ikiye ayrılır.

kaldıraçlar

Çift taraflı kaldıraçlar da ise destek ortadadır.
Tek taraflı kaldıraçlar da iki çeşittir. (Kuvvet ortada, yük ortada)
Üç çeşit kaldıraç vardır.
 

Tip Kaldıraçlar (Destek ortada)

Bu tip kaldıraçta destek noktası;

Tam ortada ise kuvvetten kazanç yoktur. (Yük ile kuvvet birbirine eşit)
Yüke yakın ise kuvvetten kazanç vardır. (Kuvvet kolu uzun, yük kolu kısa )
Kuvvete yakın ise yoldan kazanç vardır. (Kuvvet kolu kısa yük kolu uzun )
Destek ortada olan kaldıraçlar kuvvetin yönünü değiştirir.

Destek Ortada Olan Kaldıraca Örnekler
Kerpeten
Keser
Karga burun
Pense
Makas
Tırnak makası
Bağ makası
Levye
Sandal küreği
Tahterevalli
Manivela
Eşit kollu terazi
Demir kesme makası desteğin ortada olan kaldıraçlardır.

Yükün Arada Kuvvet ve Destek Arasında Olduğu Kaldıraçlar

yükün-arada-kuvvet-ve-destek-arasında-olduğu-kaldıraçlar

Kuvvetin-Arada-Yük-ve-Destek-Arasında-Olduğu-Kaldıraçlar

kuvvetin-arada-yük-ve-destek-arasında-olduğu-kaldıraçlar

Desteğin-Arada-Kuvvet-ve-Yükün-Arasında-Olduğu-Kaldıraçlar

desteğin-arada-kuvvet-ve-yükün-arasında-olduğu-kaldıraçlar
 

Tip Kaldıraçlar (Yük ortada)

Yük kuvvet ile destek arasındadır.
Bu tip kaldıraçlarda kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
Kuvvet kazancı 1’den büyüktür.
Kuvvetin yönü değişmez.

Yük Ortada Olan Kaldıraca Örnekler
El arabası
Gazoz açacağı
Ceviz kıracağı
Menteşeli kapı
Pencere
Buzdolabı kapağı
Kâğıt delgeç
Kağıt kesme makinesi (Giyotin) yükün ortada olduğu kaldıraçlardır.
 

Tip Kaldıraçlar (Kuvvet ortada)

Kuvvet, yük ile destek arasındadır.
Bu tip kaldıraçlarda kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.
Kuvvetin yönü değişmez.
Kuvvet kazancı 1’den küçüktür.

Kuvvet Ortada Olan Kaldıraca Örnekler
Kürek
Cımbız
Maşa
Tenis raketi
Tel zımba
Olta
Kolumuz ve bacağımız
Çekiç
Alt çene kemiği kuvvetin ortada olduğu kaldıraçlardır.

Not: Kolumuzu kullanırken omuz da destek olarak kullanılabilir.

kaldıraç-tipine-göre-kazanç-kayıp-tablosu
 

Eğik Düzlem (Rampa)

Ağır bir yükü yukarıya çıkarmak için eğik düzlem kullanılır.

eğik-düzlem-ve-kullanım-alanları

Formül
Kuvvet X Kuvvet Yolu = Yük X Yük Yolu
F x l = P x h (Fil Pastaya Hasta)
Eğik düzlemde daima kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.(Sürtünme ihmal edilecek)
Kuvvetin yaptığı iş ile yükün yaptığı iş eşittir.
Yükü eğik düzlemle ya da aşağıdan yukarı çıkarmanın iş bakımından farkı yoktur.
Eğik düzlemde kuvvetin yönünü değişmektedir.
Eğik düzlemin boyu uzadıkça (eğim azaldıkça) kuvvetten kazanç, yoldan kayıp artar.

Eğik Düzlem Kullanım Alanları
Kama, eğik düzlemden oluşan basit makinedir.

Balta
İğne
Kaydırak
Merdiven
Kaykay pisti
Vida
Engelli rampası
Murç (keski)
Bıçak
Düz tornanın ucu eğik düzlemdir.

eğik-düzlemde-yükseklik-ve-uzunluk-i̇le-kuvvet-ve-yol-i̇lişkisi
 

Çıkrık

Dönme eksenleri aynı, yarıçapları farklı, bir eksen etrafında dönebilen içi içe geçmiş silindirlere çıkrık denir.
Silindirlerin dönme yönleri ve dönme sayıları eşittir.
Çıkrıkta kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.
Kuvvet kolunun uzunluğu arttıkça kuvvet kazancı artar.(Daha az kuvvet uygulanır.)
Silindirin yarıçapı arttıkça kuvvet kazancı azalır.(Daha fazla kuvvet uygulanır.)
İş ve enerjiden kazanç yoktur.
Kuvvetin yönü ile yükün hareket yönü aynıdır, çıkrıkta kuvvetin yönü değişmez.

çıkrık-ve-kullanım-alanları

Çıkrık formülü
Kuvvet x Kuvvet Kolu = Yük x Yük Kolu
F x R = P x r

Çıkrık Kullanım Alanları
Kuyu çıkrığı
Kıyma makinesi
Anahtar
İngiliz anahtarı
Kapı kolu
Kapı tokmağı
El matkabı
Direksiyon
Musluk
Tornavida
Olta mekanizması
Bijon anahtarı
Bisiklet pedalı
Kalemtıraş makinesi
Kahve değirmeni
El mikseri çıkrığa örnek olarak verilebilir.
 

Diğer Basit Makineler

Dişli Çarklar (Dişliler)

Bisiklette, fabrikalarda, motorlu araçlarda, saatte bol miktarda bulunur.

Dişlilerde;
1.Dişlinin çapı büyüdükçe diş sayısı da artar. (Doğru orantılı)
2.Dişlinin diş sayısı arttıkça dönme sayısı azalır. (Ters orantılı)

Dişli Çarklarda Formül
n: Tur sayısı
r: Yarıçap
n1 x r1 = n2 x r2

Birbirine temas halinde olan iki dişlide büyük dişlide fazla diş bulunur. Küçük dişlide az diş bulunur.
Büyük dişli az, küçük dişli çok döner.
 

Dişliler

Örnek: Büyük dişlinin yarıçapı 52 cm, küçük dişlinin yarıçapı 13 cm’dir. Büyük dişli 4 tur döndüğünde küçük diş kaç tur döner?

CEVAP
Ortak eksenli dişli çarklarda dişlilerin dönme yönü ve dönme sayıları eşittir.
 

Kasnak

Sabit bir eksen etrafında dönebilen silindirlerin, birbirine kayış yardımı ile bağlanması ile kasnaklar oluşur. Silindirlerin dönme yönleri kayışın bağlanma şekli ile değişir.
 

Vida

Vida silindirin etrafına sarılı bir eğik düzlemdir.
İki yüzeyi birbirine tutturmak için kullanılır.
Vidanın iki dişi arasındaki mesafeye vida adımı denir. Vida bir tur attığında vida adımı kadar ilerler.
Vida da kuvvetten kazanç yoldan kayıp vardır.
Vida adımı büyüdüğünde vida daha fazla yol alır fakat daha fazla kuvvet uygulamak gerekir.
Vida da kuvvetin yönü ve büyüklüğü değişir.
 

Tekerlek

Tarihteki en önemli buluştur.
Tekerlekte bir basit makinedir.

Bileşik Makine
Basit makinelerin bir araya getirilmeleriyle oluşturulmuş bileşik makineler de vardır ve bileşik makineler hayatımızda daha fazla yer tutar.

İki ya da daha fazla basit makinenin birleşmesiyle oluşan araçlara bileşik makine denir.

El arabası
Kaldıraç, eğik düzlem ve tekerlekten oluşan bileşik makinedir.

Bisiklet
Tekerlek, dişliden, kaldıraç, çıkrık oluşan bileşik makinedir.
(Fren mekanizması kaldıraç, pedal ise çıkrıktır.)

Olta
Dişli çark, çıkrık, sabit makara ve kaldıraçtan oluşan bileşik makinedir.

Tırnak makası
Kaldıraç ve eğik düzlemden(Tırnak kesen kısım) oluşan bileşik makinedir.

El mikseri
Çıkrık ve dişli çarktan oluşan bileşik makinedir.

Makas
Kaldıraç ve eğik düzlem (Kama) oluşan bileşik makinedir.
 

İlginizi Çekebilecek Konular

Güncel Yazılı Soruları

Lgs Puan Hesaplama MEB (2019-2020)

LGS Deneme Sınavı PDF İndir

2020 YKS (TYT-AYT) Konuları ve Soru Dağılımları (ÖSYM)

TYT Deneme Sınavları PDF İndir (2019)

AYT Deneme Sınavları PDF İndir

Töder Türkiye Geneli (TYT-AYT) Denemeleri PDF

Lgs Puan Hesaplama MEB

Takdir Teşekkür Hesaplama

TYT Konuları ve Soru Dağılımları

AYT Konuları ve Soru Dağılımları

9-10-11. Sınıflar Bursluluk Sınavı Soruları 2019

Basit Makineler

No comment